Có Được Truất Quyền Thừa Kế Không? Toàn Tập Quy Định Pháp Luật Mới Nhất
03 Th8
Trong thực tế đời sống, việc cha mẹ muốn loại bỏ một người con ra khỏi danh sách thừa kế vì bất hiếu, hoặc người lập di chúc muốn tước quyền thừa kế của vợ/chồng vì lý do cá nhân là tình huống không hiếm gặp. Câu hỏi “có được truất quyền thừa kế không” luôn là mối quan tâm hàng đầu của nhiều gia đình khi xảy ra mâu thuẫn nội bộ. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định của Bộ luật Dân sự 2015, giúp bạn hiểu rõ quyền lợi hợp pháp của mình, các trường hợp được phép truất quyền, cũng như những rủi ro pháp lý cần tránh khi thực hiện hành vi này.
Truất Quyền Thừa Kế Là Gì? Bản Chất Pháp Lý Cần Hiểu Rõ
Truất quyền thừa kế (hay còn gọi là tước quyền thừa kế) là việc người để lại di sản thể hiện ý chí của mình trong di chúc nhằm loại bỏ một hoặc nhiều người thừa kế theo pháp luật ra khỏi danh sách những người được hưởng di sản sau khi họ qua đời. Về bản chất pháp lý, quyền định đoạt tài sản là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ. Người có tài sản hoàn toàn có quyền quyết định ai sẽ là người nhận tài sản của mình sau khi chết. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam có những giới hạn nhất định để bảo vệ quyền lợi của những người thân yếu thế trong gia đình. Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Việc truất quyền thừa kế chính là một nội dung quan trọng trong di chúc, thể hiện qua việc người lập di chúc không chỉ định người đó là người thừa kế trong di chúc.
Trả Lời: Có Được Truất Quyền Thừa Kế Không Theo Quy Định?
Câu trả lời ngắn gọn là CÓ, nhưng không phải tuyệt đối và vô điều kiện. Pháp luật Việt Nam cho phép người lập di chúc được quyền truất quyền thừa kế của người khác, nhưng quyền này bị giới hạn bởi một số quy định quan trọng. Cụ thể, Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người lập di chúc có các quyền sau:
Chỉ định người thừa kế
Truất quyền hưởng di sản của người thừa kế
Phân định phần di sản cho từng người thừa kế
Dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng
Giao nghĩa vụ cho người thừa kế
Chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản Như vậy, quyền truất quyền thừa kế là một quyền hợp pháp được pháp luật thừa nhận. Tuy nhiên, quyền này không phải là vô hạn.
Những Trường Hợp Không Được Truất Quyền Thừa Kế: Ngoại Lệ Bắt Buộc
Mặc dù được phép truất quyền thừa kế, nhưng pháp luật có quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 về những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Đây là ngoại lệ quan trọng nhất mà bạn cần nắm rõ.
Nhóm Người Thừa Kế Không Phụ Thuộc Vào Nội Dung Di Chúc
Theo quy định, những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi họ không được người lập di chúc chỉ định hoặc bị truất quyền thừa kế:
Con chưa thành niên
Cha, mẹ của người để lại di sản
Vợ hoặc chồng của người để lại di sản
Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động
Điều này có nghĩa là dù bạn có ghi rõ trong di chúc rằng “truất quyền thừa kế của con trai tôi”, nhưng nếu người con đó chưa đủ 18 tuổi hoặc đã thành niên nhưng bị khuyết tật, mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động, thì họ vẫn được hưởng một phần di sản bằng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật.
Ví Dụ Minh Họa Cụ Thể
Ông A có vợ là bà B và hai người con là C (15 tuổi) và D (25 tuổi, đi làm bình thường). Ông A lập di chúc để lại toàn bộ tài sản cho D và truất quyền thừa kế của C và bà B. Trong trường hợp này:
D được hưởng toàn bộ di sản theo di chúc
Tuy nhiên, C (con chưa thành niên) và bà B (vợ) vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật
Phần di sản của C và bà B sẽ được trích từ phần di sản mà D được hưởng
Điều Kiện Để Di Chúc Truất Quyền Thừa Kế Hợp Pháp
Để việc truất quyền thừa kế có hiệu lực pháp luật, di chúc phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện hợp pháp theo quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Điều Kiện Về Người Lập Di Chúc
Người lập di chúc phải từ đủ 18 tuổi trở lên (đối với di chúc thông thường)
Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể lập di chúc nếu được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý
Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc
Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép
Điều Kiện Về Nội Dung Di Chúc
Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội
Nội dung di chúc phải rõ ràng, cụ thể, không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu
Phải ghi rõ người bị truất quyền thừa kế và lý do (nếu có)
Di chúc phải ghi rõ ngày, tháng, năm lập di chúc
Di chúc phải có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc
Di chúc miệng (chỉ hợp pháp trong trường hợp tính mạng bị đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản)
Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Truất Quyền Thừa Kế Hợp Pháp
Nếu bạn đang có ý định truất quyền thừa kế của một người nào đó, hãy tuân thủ các bước sau để đảm bảo di chúc có hiệu lực pháp luật.
Bước 1: Xác Định Rõ Đối Tượng Bị Truất Quyền
Bạn cần xác định chính xác người mình muốn truất quyền thừa kế. Việc này cần ghi rõ họ tên, ngày tháng năm sinh, mối quan hệ với người lập di chúc trong nội dung di chúc.
Bước 2: Soạn Thảo Nội Dung Di Chúc Rõ Ràng
Trong di chúc, bạn cần thể hiện rõ ý chí truất quyền thừa kế. Ví dụ: “Tôi truất quyền thừa kế của ông Nguyễn Văn A, sinh ngày 01/01/1980, là con trai tôi, đối với toàn bộ di sản của tôi để lại.”
Nên lập di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực để đảm bảo giá trị pháp lý cao nhất. Việc công chứng sẽ giúp xác nhận tính tự nguyện, minh mẫn của người lập di chúc tại thời điểm lập.
Bước 4: Bảo Quản Di Chúc An Toàn
Sau khi lập di chúc, bạn nên gửi di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền để bảo quản. Điều này giúp tránh tranh chấp về tính xác thực của di chúc sau này.
So Sánh: Truất Quyền Thừa Kế Và Tự Động Mất Quyền Thừa Kế
Nhiều người nhầm lẫn giữa hai khái niệm này. Thực tế, chúng hoàn toàn khác nhau về bản chất pháp lý.
Tiêu chí
Truất quyền thừa kế
Tự động mất quyền thừa kế
Căn cứ phát sinh
Do ý chí của người lập di chúc
Do hành vi vi phạm pháp luật của người thừa kế
Cơ sở pháp lý
Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015
Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015
Thời điểm xác lập
Khi lập di chúc
Khi có hành vi vi phạm xảy ra
Người quyết định
Người để lại di sản
Pháp luật tự động áp dụng
Các Trường Hợp Tự Động Mất Quyền Thừa Kế Theo Điều 621
Người thừa kế sẽ tự động bị mất quyền thừa kế nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
Bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người để lại di sản
Ngược đãi, hành hạ người để lại di sản
Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản
Bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản
Có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc cản trở người để lại di sản trong việc lập di chúc
Giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản
Lợi Ích Và Hạn Chế Của Việc Truất Quyền Thừa Kế
Lợi Ích Khi Truất Quyền Thừa Kế
Bảo vệ tài sản của mình khỏi những người không xứng đáng
Thể hiện ý chí, nguyện vọng cuối cùng của người để lại di sản
Tránh tình trạng tài sản rơi vào tay người đã gây tổn thương, bất hiếu với mình
Giúp phân chia tài sản công bằng hơn cho những người thực sự có công, có tình cảm với mình
Hạn Chế Và Rủi Ro Khi Truất Quyền Thừa Kế
Không thể truất quyền thừa kế của những người thuộc diện bắt buộc phải hưởng thừa kế (Điều 644)
Di chúc có thể bị vô hiệu nếu vi phạm quy định về hình thức hoặc nội dung
Dễ phát sinh tranh chấp, kiện tụng giữa những người thừa kế sau khi người lập di chúc qua đời
Gây mâu thuẫn, rạn nứt tình cảm gia đình ngay cả khi người lập di chúc còn sống
Những Sai Lầm Thường Gặp Khi Truất Quyền Thừa Kế Và Cách Tránh
Sai Lầm 1: Truất Quyền Thừa Kế Của Con Chưa Thành Niên
Nhiều người lầm tưởng rằng mình có toàn quyền quyết định ai được thừa kế. Thực tế, con chưa thành niên luôn được pháp luật bảo vệ và vẫn được hưởng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật dù bị truất quyền. Cách tránh: Trước khi lập di chúc truất quyền, hãy kiểm tra kỹ xem người bị truất quyền có thuộc diện được bảo vệ theo Điều 644 hay không.
Sai Lầm 2: Di Chúc Không Rõ Ràng Về Người Bị Truất Quyền
Việc ghi chung chung như “truất quyền thừa kế của những đứa con bất hiếu” sẽ gây khó khăn khi xác định ai là người bị truất quyền. Cách tránh: Ghi rõ họ tên, ngày tháng năm sinh, số CCCD/CMND của người bị truất quyền trong di chúc.
Sai Lầm 3: Lập Di Chúc Khi Không Đủ Minh Mẫn
Nếu người lập di chúc đang trong tình trạng bệnh nặng, tinh thần không ổn định, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu. Cách tránh: Nên lập di chúc khi còn khỏe mạnh, minh mẫn và nên công chứng để có bằng chứng về tình trạng tinh thần tại thời điểm lập di chúc.
Sai Lầm 4: Không Công Chứng Di Chúc
Di chúc không công chứng vẫn có thể hợp pháp, nhưng sẽ khó khăn hơn trong việc chứng minh tính hợp pháp khi có tranh chấp. Cách tránh: Nên công chứng di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng để đảm bảo giá trị pháp lý cao nhất.
Những Lưu Ý Quan Trọng Khi Thực Hiện Truất Quyền Thừa Kế
Khi quyết định truất quyền thừa kế của một người nào đó, bạn cần lưu ý những điểm sau: Thứ nhất, việc truất quyền thừa kế không ảnh hưởng đến nghĩa vụ cấp dưỡng. Nếu người bị truất quyền là con chưa thành niên hoặc cha mẹ già không có thu nhập, họ vẫn có quyền yêu cầu cấp dưỡng từ di sản. Thứ hai, nếu người bị truất quyền thừa kế chết trước người lập di chúc, thì việc truất quyền không còn hiệu lực. Con của người đó có thể được hưởng thừa kế thế vị theo quy định tại Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015. Thứ ba, việc truất quyền thừa kế phải được thể hiện rõ ràng trong di chúc. Nếu di chúc chỉ đơn thuần không nhắc đến người đó trong danh sách người thừa kế, thì người đó vẫn có thể được hưởng thừa kế theo pháp luật nếu không có di chúc hoặc phần di chúc không hợp pháp. Thứ tư, bạn nên tham khảo ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia pháp lý trước khi lập di chúc có nội dung truất quyền thừa kế, đặc biệt trong các trường hợp phức tạp liên quan đến tài sản chung, tài sản có tranh chấp.
Thủ Tục Giải Quyết Tranh Chấp Khi Có Khiếu Nại Về Việc Truất Quyền Thừa Kế
Nếu người bị truất quyền thừa kế không đồng ý với nội dung di chúc, họ có quyền khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu tuyên bố di chúc vô hiệu hoặc yêu cầu được hưởng phần di sản theo quy định.
Quy Trình Khởi Kiện Tại Tòa Án
Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người để lại di sản cư trú hoặc nơi có bất động sản
Tòa án thụ lý và giải quyết vụ án theo thủ tục tố tụng dân sự
Các bên cung cấp chứng cứ, tài liệu liên quan đến di chúc và quan hệ thừa kế
Tòa án ra phán quyết về tính hợp pháp của di chúc và quyền thừa kế của các bên
Thời Hiệu Khởi Kiện Về Thừa Kế
Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện về thừa kế được quy định như sau:
30 năm đối với bất động sản
10 năm đối với động sản
Thời hiệu yêu cầu xác nhận quyền thừa kế hoặc bác bỏ quyền thừa kế là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế
Câu Hỏi Thường Gặp Về Truất Quyền Thừa Kế
Có được truất quyền thừa kế của vợ hoặc chồng không?
Có,
Pháp luật không bắt buộc phải nêu lý do khi truất quyền thừa kế. Tuy nhiên, việc nêu rõ lý do có thể giúp giảm thiểu tranh chấp và thể hiện rõ ý chí của người lập di chúc.
Di chúc truất quyền thừa kế có cần công chứng không?
Không bắt buộc, nhưng nên công chứng hoặc chứng thực để đảm bảo giá trị pháp lý và tránh tranh chấp về sau. Di chúc không công chứng vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.
Con đã thành niên có bị truất quyền thừa kế không?
Có, con đã thành niên có thể bị truất quyền thừa kế nếu người lập di chúc thể hiện ý chí này trong di chúc hợp pháp. Tuy nhiên, nếu con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, họ vẫn được hưởng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật.
Truất quyền thừa kế có thể bị hủy bỏ không?
Có, người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào khi còn sống, miễn là đáp ứng các điều kiện về năng lực hành vi dân sự.
Kết Luận
Việc truất quyền thừa kế là một quyền hợp pháp được pháp luật Việt Nam công nhận, giúp người để lại di sản thể hiện ý chí cuối cùng của mình. Tuy nhiên, quyền này không phải là tuyệt đối và bị giới hạn bởi quy định về những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015. Để việc truất quyền thừa kế có hiệu lực pháp luật, người lập di chúc cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về hình thức, nội dung di chúc, đồng thời cân nhắc kỹ lưỡng các hệ quả pháp lý và tình cảm gia đình. Việc tham khảo ý kiến của luật sư chuyên về lĩnh vực thừa kế là điều nên làm để đảm bảo di chúc hợp pháp và giảm thiểu rủi ro tranh chấp sau này. Hiểu rõ quy định pháp luật về truất quyền thừa kế không chỉ giúp bạn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn giúp duy trì sự hòa thuận trong gia đình, tránh những tranh chấp đáng tiếc có thể xảy ra sau khi bạn qua đời.
Xin chào, tôi là Nguyễn Viết Phú, công chứng viên với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công chứng và chứng thực. Tôi xây dựng website này nhằm chia sẻ kiến thức pháp lý, kinh nghiệm thực tiễn và hướng dẫn các thủ tục công chứng một cách dễ hiểu, chính xác và cập nhật, giúp người đọc tiếp cận thông tin nhanh chóng, đáng tin cậy.
