Người Không Biết Chữ Lập Di Chúc Thế Nào? Quy Định Pháp Luật Mới Nhất 2025
08 Th8
Việc lập di chúc là quyền của mọi công dân, tuy nhiên đối với người không biết chữ, quy trình này có những quy định pháp lý đặc thù riêng. Nhiều người thắc mắc người không biết chữ lập di chúc thế nào để đảm bảo tính hợp pháp và tránh tranh chấp về sau. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết, chính xác theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, giúp bạn hiểu rõ quyền lợi và thủ tục cần thiết.
1. Người Không Biết Chữ Có Được Lập Di Chúc Không?
Theo quy định tại Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015, người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình, trừ trường hợp người đó bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Như vậy, người không biết chữ hoàn toàn có quyền lập di chúc nếu đáp ứng đủ điều kiện về độ tuổi và năng lực hành vi dân sự. Việc không biết chữ không phải là căn cứ để tước bỏ quyền này. Tuy nhiên, hình thức lập di chúc sẽ có những khác biệt nhất định so với người bình thường.
2. Các Hình Thức Lập Di Chúc Hợp Pháp Cho Người Không Biết Chữ
Người không biết chữ lập di chúc thế nào phụ thuộc vào việc lựa chọn hình thức di chúc phù hợp. Pháp luật quy định hai nhóm hình thức chính:
2.1. Di Chúc Bằng Văn Bản Có Người Làm Chứng
Đây là hình thức phổ biến nhất cho người không biết chữ. Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc bằng văn bản của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực. Quy trình cụ thể:
Người lập di chúc tự mình trình bày ý nguyện của mình trước mặt người làm chứng
Người làm chứng sẽ ghi chép lại nội dung di chúc theo đúng lời trình bày
Người lập di chúc điểm chỉ hoặc ký vào bản di chúc trước mặt người làm chứng
Người làm chứng ký xác nhận vào bản di chúc
Bản di chúc phải được công chứng viên hoặc Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn chứng thực
Di chúc miệng được áp dụng trong trường hợp tính mạng người lập di chúc bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Tuy nhiên, di chúc miệng chỉ có hiệu lực trong thời hạn 3 tháng kể từ thời điểm người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng, nếu người đó còn sống thì di chúc miệng sẽ tự động bị hủy bỏ. Điều kiện để di chúc miệng hợp pháp:
Người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất 2 người làm chứng
Ngay sau khi nghe người lập di chúc trình bày, người làm chứng phải ghi chép lại nội dung và ký tên hoặc điểm chỉ
Trong thời hạn 5 ngày làm việc, bản di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng
3. Điều Kiện Để Di Chúc Của Người Không Biết Chữ Hợp Pháp
Để di chúc có giá trị pháp lý, cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
3.1. Điều Kiện Về Người Lập Di Chúc
Từ đủ 18 tuổi trở lên (hoặc từ 15-18 tuổi nếu có sự đồng ý của người giám hộ)
Tự nguyện lập di chúc, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép
Minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc
Nhận thức và làm chủ được hành vi của mình
3.2. Điều Kiện Về Người Làm Chứng
Người làm chứng cho việc lập di chúc phải đáp ứng các điều kiện:
Từ đủ 18 tuổi trở lên
Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ
Không phải là người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc
Không phải là người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc
Không phải là người giám hộ, người đại diện của người lập di chúc
3.3. Điều Kiện Về Nội Dung Di Chúc
Xác định rõ người thừa kế và phần di sản được hưởng
Chỉ định rõ tài sản được định đoạt
Không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội
Không được vi phạm quyền thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (Điều 644 Bộ luật Dân sự)
4. Quy Trình Lập Di Chúc Cho Người Không Biết Chữ
Người không biết chữ lập di chúc thế nào một cách đúng quy trình? ..)
Giấy tờ tùy thân của người làm chứng
Danh sách người thừa kế dự kiến
Bước 2: Lựa Chọn Cơ Quan Chứng Thực
Phòng Công chứng (công chứng viên)
Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi người lập di chúc cư trú
Bước 3: Tiến Hành Lập Di Chúc
Người lập di chúc trình bày ý nguyện của mình
Người làm chứng ghi chép lại nội dung
Người lập di chúc điểm chỉ vào bản di chúc
Người làm chứng ký xác nhận
Công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực ký xác nhận
Bước 4: Lưu Trữ Di Chúc
Giữ bản gốc di chúc tại cơ quan công chứng hoặc nơi an toàn
Người không biết chữ không thể tự kiểm tra nội dung, do đó cần nhờ công chứng viên đọc lại toàn bộ nội dung và giải thích trước khi điểm chỉ.
8. Lưu Ý Quan Trọng Khi Lập Di Chúc Cho Người Không Biết Chữ
8.1. Quyền Thừa Kế Không Phụ Thuộc Vào Nội Dung Di Chúc
Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật nếu không được người lập di chúc cho hưởng:
Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng
Con đã thành niên mà không có khả năng lao động
8.2. Thời Điểm Xác Lập Di Chúc
Người lập di chúc phải hoàn toàn minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc. Nếu lập di chúc khi đang bị bệnh nặng, cần có giấy xác nhận của cơ sở y tế về tình trạng sức khỏe.
8.3. Sửa Đổi, Bổ Sung, Thay Thế Di Chúc
Người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế di chúc bất cứ lúc nào. Nếu di chúc sau không hủy bỏ di chúc trước thì di chúc trước vẫn có hiệu lực đối với phần không mâu thuẫn.
8.4. Chi Phí Công Chứng
Chi phí công chứng di chúc được tính theo quy định của Bộ Tài chính, thường dao động từ 50.000 đến 100.000 đồng tùy theo giá trị tài sản và địa phương.
9. Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
Người không biết chữ có thể tự tay viết di chúc được không?
Không. Người không biết chữ không thể tự mình viết di chúc. Theo quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.
Người không biết chữ lập di chúc có cần người làm chứng không?
Có. Người không biết chữ bắt buộc phải có người làm chứng khi lập di chúc bằng văn bản. Người làm chứng phải đáp ứng các điều kiện theo quy định tại Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015.
Di chúc của người không biết chữ có cần công chứng không?
Có. Di chúc của người không biết chữ phải được công chứng viên hoặc Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn chứng thực. Nếu không được công chứng hoặc chứng thực, di chúc sẽ không có giá trị pháp lý.
Người mù hoặc người khiếm thị có được lập di chúc không?
Được. Người mù hoặc khiếm thị vẫn có quyền lập di chúc nếu đáp ứng điều kiện về năng lực hành vi dân sự. Tuy nhiên, cần có người làm chứng và thủ tục công chứng tương tự như người không biết chữ.
Chi phí công chứng di chúc cho người không biết chữ là bao nhiêu?
Theo Thông tư số 257/2016/TT-BTC, mức thu phí công chứng di chúc dao động từ 50.000 đồng đến 100.000 đồng tùy theo giá trị tài sản. Một số địa phương có thể có mức phí khác nhau.
Di chúc miệng của người không biết chữ có hiệu lực không?
Di chúc miệng có hiệu lực nếu đáp ứng đủ điều kiện: người lập di chúc đang trong tình trạng tính mạng bị đe dọa, có ít nhất 2 người làm chứng và được chứng thực trong thời hạn 5 ngày làm việc. Tuy nhiên, di chúc miệng chỉ có hiệu lực trong 3 tháng.
10. Kết Luận
Người không biết chữ lập di chúc thế nào không còn là vấn đề phức tạp nếu nắm rõ các quy định pháp luật. Điều quan trọng nhất là phải tuân thủ đúng hình thức và thủ tục theo Bộ luật Dân sự 2015, đặc biệt là yêu cầu về người làm chứng và công chứng, chứng thực. Để đảm bảo di chúc có giá trị pháp lý và thể hiện đúng ý nguyện của mình, người không biết chữ nên đến trực tiếp Phòng Công chứng hoặc Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn để được hướng dẫn cụ thể. Việc lập di chúc đúng quy định không chỉ bảo vệ quyền lợi của người để lại di sản mà còn giúp người thân tránh được những tranh chấp không đáng có sau này. Hãy nhớ rằng, di chúc là một văn bản pháp lý quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của nhiều người. Vì vậy, cần cân nhắc kỹ lưỡng, tham khảo ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia pháp lý nếu cần thiết, và luôn thực hiện theo đúng quy trình pháp luật quy định.
Xin chào, tôi là Nguyễn Viết Phú, công chứng viên với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công chứng và chứng thực. Tôi xây dựng website này nhằm chia sẻ kiến thức pháp lý, kinh nghiệm thực tiễn và hướng dẫn các thủ tục công chứng một cách dễ hiểu, chính xác và cập nhật, giúp người đọc tiếp cận thông tin nhanh chóng, đáng tin cậy.
