Thời hạn phân chia di sản theo di chúc: Quy định mới nhất và những điều cần biết

Việc phân chia di sản thừa kế theo di chúc là một trong những thủ tục pháp lý quan trọng sau khi người để lại di sản qua đời. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ quy định về thời hạn phân chia di sản theo di chúc là bao lâu, thủ tục thực hiện ra sao và những vướng mắc thường gặp trong quá trình thực hiện. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết và chính xác nhất về vấn đề này, giúp bạn chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Khái niệm về thời hạn phân chia di sản theo di chúc

Thời hạn phân chia di sản theo di chúc là khoảng thời gian được pháp luật quy định hoặc do chính người lập di chúc ấn định, trong đó những người thừa kế có quyền yêu cầu và thực hiện việc chia khối tài sản mà người chết để lại theo đúng nội dung di chúc đã lập. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Việc phân chia di sản phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về thời hiệu khởi kiện, thời hiệu yêu cầu chia di sản và các thủ tục pháp lý liên quan.

Quy định pháp luật về thời hiệu yêu cầu phân chia di sản

Thời hiệu yêu cầu chia di sản thừa kế

Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế (thời điểm người để lại di sản chết). Điều này có nghĩa là nếu di sản là nhà đất, người thừa kế có tối đa 30 năm để yêu cầu phân chia. Nếu di sản là tiền, xe, cổ phiếu… thì thời hạn là 10 năm. Hết thời hạn này, người thừa kế không còn quyền yêu cầu tòa án giải quyết việc chia di sản.

Thời hiệu yêu cầu xác nhận quyền thừa kế

Đối với trường hợp người thừa kế muốn xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác, thời hiệu là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.

Thời hiệu yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài sản

Người thừa kế có nghĩa vụ thanh toán các khoản nợ của người chết để lại trong phạm vi di sản. Thời hiệu yêu cầu thực hiện nghĩa vụ này là 03 năm kể từ thời điểm người có nghĩa vụ phải thực hiện.

Thời điểm mở thừa kế và thời điểm phân chia di sản

Thời điểm mở thừa kế

Thời điểm mở thừa kế được xác định là thời điểm người để lại di sản chết. Trong trường hợp tòa án tuyên bố một người đã chết, thì thời điểm mở thừa kế là ngày được xác định trong quyết định của tòa án.

Thời điểm phân chia di sản

Thời điểm phân chia di sản không có quy định cụ thể bắt buộc, phụ thuộc vào thỏa thuận của những người thừa kế. Tuy nhiên, việc phân chia phải được thực hiện trong thời hiệu nêu trên. Nếu di chúc có ghi rõ thời điểm phân chia, các bên phải tuân thủ theo đúng thời điểm đó.

Các trường hợp đặc biệt về thời hạn phân chia di sản

Di chúc có ghi rõ thời hạn phân chia

Người lập di chúc hoàn toàn có quyền ấn định thời điểm phân chia di sản trong di chúc. Ví dụ, di chúc có thể ghi rõ “sau khi tôi mất 02 năm, các con mới được chia tài sản” hoặc “khi đứa con út đủ 18 tuổi thì mới tiến hành chia di sản”. Trong trường hợp này, thời hạn phân chia di sản theo di chúc sẽ được thực hiện theo đúng ý nguyện của người lập di chúc, miễn là không vi phạm điều cấm của pháp luật và không trái đạo đức xã hội.

Di sản đang có tranh chấp

Nếu di sản đang có tranh chấp giữa những người thừa kế, việc phân chia sẽ bị tạm hoãn cho đến khi có bản án hoặc quyết định có hiệu lực của tòa án. Thời gian giải quyết tranh chấp không được tính vào thời hiệu yêu cầu chia di sản.

Di sản đang bị xử lý theo quy định khác

Trong trường hợp di sản đang bị kê biên để thi hành án hoặc đang là vật chứng trong vụ án hình sự, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện sau khi cơ quan có thẩm quyền hoàn tất các thủ tục xử lý theo quy định.

Thủ tục phân chia di sản theo di chúc

Bước 1: Công bố di chúc

Người quản lý di sản hoặc những người thừa kế phải tổ chức công bố di chúc trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày người lập di chúc chết. Việc công bố di chúc phải có sự chứng kiến của những người thừa kế và người làm chứng (nếu có).

Bước 2: Thu thập giấy tờ, hồ sơ

Các giấy tờ cần chuẩn bị bao gồm:

• Di chúc hợp pháp (bản gốc)
• Giấy chứng tử của người để lại di sản
• Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân giữa người để lại di sản và người thừa kế
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản của người để lại di sản
• CMND/CCCD của tất cả những người thừa kế

Bước 3: Thỏa thuận phân chia hoặc khởi kiện

Xem Thêm:Di Chúc Hợp Lệ: 7 Điều Kiện Sống Còn Để Bản Di Chúc Không Bị Vô Hiệu

Nếu tất cả những người thừa kế đồng thuận, họ có thể lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản và công chứng tại văn phòng công chứng. Nếu không thỏa thuận được, một trong những người thừa kế có quyền khởi kiện ra tòa án để yêu cầu chia di sản.

Bước 4: Đăng ký sang tên, chuyển quyền sở hữu

Sau khi có văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc bản án/quyết định của tòa án, người thừa kế tiến hành thủ tục đăng ký sang tên tại cơ quan có thẩm quyền (Văn phòng đăng ký đất đai, cơ quan đăng ký xe, ngân hàng…).

Những người không được hưởng di sản dù có trong di chúc

Theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây không được quyền hưởng di sản dù có tên trong di chúc:

• Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người để lại di sản
• Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản
• Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng di sản
• Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép, cản trở người để lại di sản trong việc lập di chúc
• Người giả mạo, sửa chữa, hủy hoại di chúc nhằm hưởng di sản trái với ý chí của người để lại di sản

Quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc

Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn 2/3 suất đó:

• Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng
• Con đã thành niên mà không có khả năng lao động

So sánh phân chia di sản theo di chúc và theo pháp luật

Tiêu chí	Phân chia theo di chúc	Phân chia theo pháp luật
Căn cứ phân chia	Nội dung di chúc hợp pháp	Các hàng thừa kế theo quy định pháp luật
Thời hạn yêu cầu	30 năm (bất động sản), 10 năm (động sản)	30 năm (bất động sản), 10 năm (động sản)
Người được hưởng	Do người lập di chúc chỉ định	Hàng thừa kế thứ nhất, thứ hai, thứ ba
Thủ tục	Công bố di chúc, thỏa thuận hoặc khởi kiện	Thỏa thuận hoặc khởi kiện
Tính linh hoạt	Cao, thể hiện ý chí của người để lại di sản	Thấp, tuân theo quy định cứng nhắc

Lợi ích và hạn chế của việc phân chia di sản theo di chúc

Lợi ích

• Thể hiện đúng ý nguyện của người để lại di sản
• Chủ động phân chia tài sản cho người xứng đáng
• Giảm thiểu tranh chấp giữa những người thừa kế
• Có thể ấn định thời điểm phân chia phù hợp với hoàn cảnh
• Bảo vệ quyền lợi của người thừa kế yếu thế

Hạn chế

• Di chúc có thể bị vô hiệu nếu không tuân thủ quy định về hình thức
• Phát sinh tranh chấp về tính hợp pháp của di chúc
• Không linh hoạt khi hoàn cảnh thay đổi sau khi lập di chúc
• Chi phí công chứng, thủ tục pháp lý có thể phát sinh

Những sai lầm thường gặp khi phân chia di sản theo di chúc

Không kiểm tra tính hợp pháp của di chúc

Nhiều gia đình vội vàng phân chia di sản mà không kiểm tra kỹ di chúc có hợp pháp hay không. Di chúc không hợp pháp sẽ dẫn đến việc phân chia sai, phải làm lại toàn bộ thủ tục, gây tốn kém thời gian và chi phí.

Bỏ qua quyền lợi của người thừa kế không phụ thuộc vào di chúc

Như đã nêu ở trên, một số đối tượng vẫn được hưởng di sản ngay cả khi không có tên trong di chúc. Việc bỏ qua quyền lợi của họ sẽ dẫn đến tranh chấp và di chúc có thể bị tòa án tuyên vô hiệu một phần.

Chậm trễ trong việc yêu cầu phân chia di sản

Nhiều người thừa kế chủ quan, để quá thời hiệu 30 năm đối với bất động sản hoặc 10 năm đối với động sản mới yêu cầu phân chia, dẫn đến mất quyền thừa kế.

Không công bố di chúc đúng thời hạn

Việc công bố di chúc chậm trễ có thể gây khó khăn trong việc xác định người thừa kế và làm phát sinh tranh chấp không đáng có.

Tự ý phân chia khi di sản đang có tranh chấp

Việc tự ý phân chia di sản khi đang có tranh chấp tại tòa án là vi phạm pháp luật và có thể bị hủy bỏ.

Những lưu ý quan trọng khi thực hiện phân chia di sản

• Luôn kiểm tra kỹ tính hợp pháp của di chúc trước khi thực hiện phân chia
• Xác định chính xác thời điểm mở thừa kế để tính thời hiệu
• Liệt kê đầy đủ tài sản của người chết để tránh bỏ sót di sản
• Xác định đúng những người thừa kế theo di chúc và theo pháp luật
• Thanh toán đầy đủ các khoản nợ của người chết trước khi chia di sản
• Thực hiện công chứng, chứng thực văn bản thỏa thuận phân chia di sản
• Đăng ký sang tên, chuyển quyền sở hữu tài sản sau khi phân chia
• Tham khảo ý kiến luật sư hoặc chuyên gia pháp lý khi cần thiết

Câu hỏi thường gặp về thời hạn phân chia di sản theo di chúc

Thời hạn phân chia di sản theo di chúc là bao lâu?

Thời hạn để người thừa kế yêu cầu phân chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế. Nếu di chúc có ghi rõ thời điểm phân chia, việc phân chia phải tuân theo thời điểm đó.

Hết thời hiệu phân chia di sản thì xử lý như thế nào?

Khi hết thời hiệu, người thừa kế không còn quyền yêu cầu tòa án chia di sản. Di sản sẽ thuộc về người đang quản lý hoặc được xử lý theo quy định của pháp luật về tài sản không có người nhận thừa kế.

Di chúc có thể ấn định thời hạn phân chia di sản không?

Có. Người lập di chúc hoàn toàn có quyền ấn định thời điểm phân chia di sản trong di chúc, miễn là không vi phạm điều cấm của pháp luật và không trái đạo đức xã hội.

Người thừa kế có thể yêu cầu chia di sản trước thời hạn ghi trong di chúc không?

Không. Nếu di chúc có ghi rõ thời điểm phân chia, các bên phải tuân thủ. Tuy nhiên, nếu tất cả những người thừa kế đều đồng thuận, họ có thể thỏa thuận phân chia sớm hơn.

Thời gian giải quyết tranh chấp có được tính vào thời hiệu không?

Thời gian giải quyết tranh chấp tại tòa án không được tính vào thời hiệu yêu cầu chia di sản. Khi có bản án hoặc quyết định có hiệu lực, thời hiệu sẽ được tính lại từ đầu.

Di chúc không ghi thời hạn phân chia thì xử lý ra sao?

Nếu di chúc không ghi thời hạn phân chia, những người thừa kế có thể thỏa thuận thời điểm phân chia. Nếu không thỏa thuận được, việc phân chia có thể được thực hiện ngay sau khi công bố di chúc hoặc

Kết luận

Việc nắm rõ quy định về thời hạn phân chia di sản theo di chúc là vô cùng quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của những người thừa kế. Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tuy nhiên người lập di chúc có thể ấn định thời điểm phân chia khác trong di chúc. Để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có, người thừa kế nên chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, tham khảo ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia pháp lý trước khi thực hiện thủ tục phân chia di sản. Việc thực hiện đúng quy trình, đúng thời hạn sẽ giúp quá trình phân chia di sản diễn ra thuận lợi, đảm bảo quyền lợi của tất cả các bên liên quan và thể hiện đúng ý nguyện của người đã khuất.