Cha mẹ có được hưởng di sản không phụ thuộc di chúc? Quy định mới nhất 2025

Khi người có tài sản qua đời và để lại di chúc, câu hỏi “cha mẹ có được hưởng di sản không phụ thuộc di chúc” luôn là vấn đề pháp lý được rất nhiều gia đình quan tâm. Đây là một trong những quy định quan trọng của Bộ luật Dân sự 2015, nhằm bảo vệ quyền lợi của những người thân thích ruột thịt trước ý chí định đoạt của người để lại di sản. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật, điều kiện áp dụng, cũng như những tình huống thực tế để bạn đọc hiểu rõ quyền lợi hợp pháp của mình.

Khái niệm người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc

Theo quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc là những người được pháp luật bảo vệ đặc biệt, luôn được hưởng phần di sản tối thiểu bằng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi người lập di chúc không cho họ hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng ít hơn mức tối thiểu này.

Đối tượng được hưởng quyền này bao gồm: con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng của người lập di chúc, và con thành niên mà không có khả năng lao động. Như vậy, cha mẹ là một trong những đối tượng được pháp luật ưu tiên bảo vệ trong trường hợp này.

Cha mẹ có được hưởng di sản không phụ thuộc di chúc theo quy định pháp luật

Câu trả lời ngắn gọn là CÓ. Cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi (nếu có quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp) của người để lại di sản hoàn toàn có quyền được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc, với điều kiện họ thuộc diện được pháp luật bảo vệ theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.

Tuy nhiên, quyền này không phải là tuyệt đối. Pháp luật quy định cha mẹ chỉ được hưởng phần di sản tối thiểu bằng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, và quyền này sẽ chấm dứt nếu cha mẹ thuộc một trong các trường hợp bị loại trừ theo quy định tại Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.

Điều kiện để cha mẹ được hưởng di sản không phụ thuộc di chúc

Để được hưởng quyền lợi này, cha mẹ cần đáp ứng các điều kiện sau:

• Là cha mẹ đẻ hoặc cha mẹ nuôi hợp pháp của người để lại di sản (quan hệ nuôi dưỡng được xác lập theo quy định pháp luật về nuôi con nuôi)
• Không thuộc các trường hợp bị pháp luật loại trừ quyền hưởng di sản (cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người để lại di sản hoặc người thừa kế khác, vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng, bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác…)
• Người để lại di sản chết sau thời điểm Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực (từ ngày 01/01/2017)

Cách tính phần di sản cha mẹ được hưởng

Phần di sản mà cha mẹ được hưởng được tính như sau:

1. Xác định suất thừa kế theo pháp luật: Chia toàn bộ di sản cho những người thừa kế theo pháp luật ở hàng thừa kế thứ nhất (bao gồm vợ/chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết)
2. Lấy 2/3 của suất thừa kế theo pháp luật vừa tính được
3. Đó chính là phần di sản tối thiểu mà cha mẹ được hưởng, không phụ thuộc vào nội dung di chúc

Ví dụ minh họa cách tính di sản không phụ thuộc di chúc

Để hiểu rõ hơn về quy định này, Ông A có vợ là bà C, cha mẹ đẻ là ông D và bà E, và hai người con là B (con trai cả, đã thành niên và có khả năng lao động) và F (con gái, 15 tuổi).

Trong trường hợp này, những người thừa kế theo pháp luật của ông A bao gồm: bà C (vợ), ông D (cha), bà E (mẹ), B (con trai), F (con gái). Suất thừa kế theo pháp luật được tính như sau: 3 tỷ / 5 người = 600 triệu đồng.

Phần di sản tối thiểu mà mỗi người thuộc diện bảo vệ được hưởng là: 2/3 x 600 triệu = 400 triệu đồng.

Những người được hưởng không phụ thuộc di chúc trong trường hợp này gồm: bà C (vợ), ông D (cha), bà E (mẹ), và F (con chưa thành niên). Tổng số tiền họ được hưởng là 4 x 400 triệu = 1,6 tỷ đồng. Phần còn lại của di sản (1,4 tỷ đồng) sẽ thuộc về B theo di chúc.

Trường hợp cha mẹ không được hưởng di sản không phụ thuộc di chúc

Không phải trong mọi trường hợp cha mẹ đều được hưởng quyền lợi này. Pháp luật quy định rõ các trường hợp loại trừ sau đây:

Trường hợp	Mô tả chi tiết	Hậu quả pháp lý
Bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe	Cha mẹ bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người để lại di sản	Không được hưởng di sản dù là theo di chúc hay theo pháp luật
Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng	Cha mẹ vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản (nếu có nghĩa vụ này)	Không được hưởng di sản
Xâm phạm tính mạng người thừa kế khác	Cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng di sản	Không được hưởng di sản
Lừa dối, cưỡng ép, cản trở lập di chúc	Có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc cản trở người để lại di sản trong việc lập di chúc	Không được hưởng di sản
Từ chối nhận di sản hợp pháp	Cha mẹ tự nguyện từ chối nhận di sản theo quy định pháp luật	Mất quyền hưởng di sản

Phân biệt thừa kế theo di chúc và thừa kế không phụ thuộc di chúc

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm này. Đồng thời, xác định ai đang là người quản lý di sản để liên hệ làm việc.

Bước 2: Thu thập giấy tờ chứng minh quan hệ

Cần chuẩn bị đầy đủ giấy khai sinh của người để lại di sản, sổ hộ khẩu, chứng minh nhân dân/căn cước công dân của cha mẹ, giấy chứng tử và các giấy tờ liên quan khác để chứng minh quan hệ cha mẹ – con cái hợp pháp.

Bước 3: Yêu cầu chia di sản

Cha mẹ có thể gửi văn bản yêu cầu đến người quản lý di sản hoặc những người thừa kế khác để yêu cầu chia phần di sản mà họ được hưởng. Nếu không đạt được thỏa thuận, họ có thể khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

Bước 4: Khởi kiện tại Tòa án (nếu cần thiết)

Trong trường hợp các bên không tự thỏa thuận được, cha mẹ có quyền nộp đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết việc chia di sản thừa kế. Thời hiệu khởi kiện về thừa kế là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản.

Những lưu ý quan trọng khi cha mẹ hưởng di sản không phụ thuộc di chúc

Khi áp dụng quy định này, có một số điểm quan trọng cần lưu ý:

• Phần di sản được hưởng không phụ thuộc di chúc chỉ là mức tối thiểu, cha mẹ vẫn có thể được hưởng nhiều hơn nếu di chúc cho hưởng nhiều hơn mức này
• Nếu di chúc cho cha mẹ hưởng đúng bằng hoặc nhiều hơn 2/3 suất thừa kế theo pháp luật thì không áp dụng quy định này
• Quyền hưởng di sản không phụ thuộc di chúc chỉ áp dụng khi di sản được chia theo di chúc. Nếu không có di chúc, di sản sẽ được chia theo pháp luật
• Trong trường hợp cha mẹ đã từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, họ sẽ không được hưởng di sản
• Nghĩa vụ tài sản của người chết vẫn phải được thanh toán từ di sản trước khi chia thừa kế

Những sai lầm thường gặp khi áp dụng quy định về di sản không phụ thuộc di chúc

Trong thực tế, nhiều gia đình gặp phải những sai lầm phổ biến sau đây khi áp dụng quy định này:

Sai lầm 1: Hiểu rằng cha mẹ luôn được hưởng 2/3 di sản

Nhiều người lầm tưởng rằng cha mẹ luôn được hưởng 2/3 tổng di sản. Thực tế, mức 2/3 được tính trên suất thừa kế theo pháp luật, không phải trên tổng di sản. Nếu có nhiều người thừa kế theo pháp luật, suất thừa kế sẽ nhỏ đi và phần được hưởng cũng giảm theo.

Sai lầm 2: Cho rằng cha mẹ nuôi không có quyền hưởng di sản

Cha mẹ nuôi hợp pháp (được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận) hoàn toàn có quyền hưởng di sản không phụ thuộc di chúc như cha mẹ đẻ, với điều kiện quan hệ nuôi dưỡng vẫn còn tồn tại tại thời điểm người con qua đời.

Sai lầm 3: Không tính đến nghĩa vụ thanh toán các khoản nợ

Di sản dùng để chia thừa kế phải là di sản còn lại sau khi đã thanh toán các nghĩa vụ tài sản của người chết. Nhiều gia đình quên mất điều này dẫn đến việc tính toán sai phần di sản được hưởng.

Sai lầm 4: Bỏ qua thời hiệu khởi kiện

Thời hiệu khởi kiện về thừa kế là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản. Nếu cha mẹ không yêu cầu trong thời hạn này, quyền lợi sẽ bị mất.

Câu hỏi thường gặp về cha mẹ hưởng di sản không phụ thuộc di chúc

Cha mẹ có được hưởng di sản không phụ thuộc di chúc khi con lập di chúc truất quyền thừa kế?

Có. Quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ cha mẹ ngay cả khi người con đã lập di chúc truất quyền thừa kế của cha mẹ. Cha mẹ vẫn được hưởng phần di sản tối thiểu bằng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, trừ khi họ thuộc các trường hợp bị loại trừ theo Điều 621.

Cha mẹ đã ly hôn có được hưởng di sản không phụ thuộc di chúc của con không?

Có. Quan hệ cha mẹ – con cái không chấm dứt khi cha mẹ ly hôn. Việc ly hôn chỉ chấm dứt quan hệ vợ chồng, không ảnh hưởng đến quan hệ huyết thống giữa cha mẹ và con. Do đó, cha hoặc mẹ đã ly hôn vẫn được hưởng di sản không phụ thuộc di chúc của con.

Cha mẹ già yếu, mất năng lực hành vi dân sự có được hưởng di sản không?

Có. Việc cha mẹ già yếu, mất năng lực hành vi dân sự không ảnh hưởng đến quyền hưởng di sản. Người đại diện hợp pháp của họ sẽ thực hiện các thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền lợi cho họ.

Di chúc có thể tước quyền hưởng di sản của cha mẹ trong trường hợp nào?

Di chúc chỉ có thể tước quyền hưởng di sản của cha mẹ khi cha mẹ thuộc các trường hợp quy định tại Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm: bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người để lại di sản; vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng; cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác; lừa dối, cưỡng ép, cản trở người để lại di sản trong việc lập di chúc.

Nếu cha mẹ đã nhận đủ phần di sản theo di chúc nhưng ít hơn 2/3 suất thừa kế theo pháp luật thì có được bổ sung không?

Có. Nếu phần di sản cha mẹ nhận được theo di chúc ít hơn 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, họ có quyền yêu cầu bổ sung phần chênh lệch. Phần bổ sung này sẽ được lấy từ phần di sản mà những người thừa kế khác đã nhận theo di chúc, theo tỷ lệ tương ứng.

Thời hiệu yêu cầu chia di sản không phụ thuộc di chúc là bao lâu?

Theo quy định tại Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó.

Kết luận

Quy định về việc cha mẹ có được hưởng di sản không phụ thuộc di chúc là một trong những chế định quan trọng của pháp luật thừa kế Việt Nam, thể hiện nguyên tắc bảo vệ quyền lợi của những người thân thích ruột thịt, đặc biệt là những người có quan hệ huyết thống trực hệ với người để lại di sản.

Cha mẹ hoàn toàn có quyền được hưởng di sản không phụ thuộc di chúc với mức tối thiểu bằng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, trừ khi họ thuộc các trường hợp bị pháp luật loại trừ. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi của mình một cách tốt nhất, cha mẹ cần nắm rõ các quy định pháp luật, chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ, và thực hiện các thủ tục pháp lý kịp thời trong thời hiệu quy định.

Trong trường hợp gặp khó khăn hoặc tranh chấp, việc tham khảo ý kiến của luật sư hoặc các cơ quan pháp lý có thẩm quyền là điều cần thiết để đảm bảo quyền lợi hợp pháp được thực hiện đúng theo quy định của pháp luật. Việc hiểu rõ quyền lợi của mình không chỉ giúp cha mẹ bảo vệ được tài sản hợp pháp mà còn góp phần duy trì sự công bằng và hòa thuận trong gia đình sau khi người thân qua đời.