Cha mẹ của người lập di chúc có được hưởng tài sản không? Quy định mới nhất

Việc lập di chúc là một trong những cách thức quan trọng để định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời. Tuy nhiên, câu hỏi “cha mẹ của người lập di chúc có được hưởng tài sản” luôn là mối quan tâm hàng đầu của nhiều gia đình Việt Nam. Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, cha mẹ thuộc nhóm thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, đồng nghĩa với việc họ vẫn có quyền hưởng một phần tài sản ngay cả khi không được người lập di chúc chỉ định. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật liên quan, điều kiện hưởng thừa kế, cũng như những tình huống thực tế mà bạn cần nắm rõ.

Tổng quan về quyền thừa kế của cha mẹ khi người con lập di chúc

Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Tuy nhiên, quyền tự do định đoạt tài sản của người lập di chúc không phải là tuyệt đối. Pháp luật Việt Nam có những quy định riêng để bảo vệ quyền lợi của những người thân thích nhất, trong đó có cha mẹ. Cha mẹ của người lập di chúc được xếp vào hàng thừa kế thứ nhất theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Điều này có nghĩa là nếu người lập di chúc không để lại tài sản cho cha mẹ trong di chúc, cha mẹ vẫn có quyền yêu cầu được hưởng phần di sản tương đương với 2/3 suất thừa kế theo pháp luật.

Quy định pháp luật về quyền hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc

Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 – Điều khoản quan trọng nhất

Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Theo đó, những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn 2/3 suất đó: – Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng

• Con thành niên mà không có khả năng lao động Như vậy, cha mẹ của người lập di chúc hoàn toàn thuộc đối tượng được bảo vệ bởi điều luật này. Ngay cả khi người con cố tình không để lại tài sản cho cha mẹ trong di chúc, cha mẹ vẫn có quyền khởi kiện để đòi lại phần di sản tối thiểu mà pháp luật quy định.
  

  Điều kiện để cha mẹ được hưởng thừa kế không phụ thuộc di chúc

  Để cha mẹ của người lập di chúc có được hưởng tài sản theo quy định tại Điều 644, cần đáp ứng các điều kiện sau: – Cha mẹ còn sống tại thời điểm người lập di chúc qua đời

• Cha mẹ không thuộc trường hợp bị truất quyền hưởng di sản theo quy định tại Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015
• Cha mẹ không từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015
  

  Cách tính phần di sản mà cha mẹ được hưởng khi không có tên trong di chúc

  

  Công thức tính suất thừa kế theo pháp luật

  Xem Thêm:Di chúc là gì? Giải mã từ A đến Z quyền định đoạt tài sản hợp pháp cho tương lai

  Để xác định chính xác số tiền mà cha mẹ của người lập di chúc có được hưởng tài sản, cần thực hiện theo các bước sau: Bước 1: Xác định tổng di sản thừa kế sau khi đã thanh toán các nghĩa vụ tài sản, chi phí mai táng, chi phí bảo quản di sản Bước 2: Xác định những người thừa kế theo pháp luật của người để lại di sản (hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ/chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi) Bước 3: Chia tổng di sản cho tổng số người thừa kế theo pháp luật để ra một suất thừa kế Bước 4: Nhân suất thừa kế với 2/3 để ra phần di sản mà cha mẹ được hưởng

  Ví dụ minh họa cụ thể

  Ông A qua đời để lại di sản là 3 tỷ đồng. Ông A có vợ là bà B, hai con là C và D, cha là ông E, mẹ là bà F. Trong di chúc, ông A chỉ để lại toàn bộ tài sản cho vợ là bà B. Trong trường hợp này, hàng thừa kế thứ nhất của ông A bao gồm: bà B (vợ), C và D (con), ông E (cha), bà F (mẹ) – tổng cộng 5 người. Một suất thừa kế theo pháp luật sẽ là: 3 tỷ / 5 = 600 triệu đồng. Phần di sản mà ông E và bà F được hưởng tối thiểu là: 600 triệu x 2/3 = 400 triệu đồng mỗi người. Như vậy, dù di chúc không đề cập đến cha mẹ, ông E và bà F vẫn được hưởng mỗi người 400 triệu đồng. Phần còn lại (2,2 tỷ đồng) sẽ thuộc về bà B theo di chúc.

  Trường hợp cha mẹ không được hưởng tài sản từ người con lập di chúc

  Cha mẹ bị truất quyền hưởng di sản

  Theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, cha mẹ sẽ không được quyền hưởng di sản nếu thuộc một trong các trường hợp sau: – Bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng người lập di chúc

• Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người lập di chúc
• Bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản
• Có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người lập di chúc trong việc lập di chúc
  

  Cha mẹ từ chối nhận di sản

  Cha mẹ có quyền từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015. Việc từ chối phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác hoặc cơ quan có thẩm quyền trước thời điểm phân chia di sản.

  So sánh quyền thừa kế của cha mẹ trong các trường hợp khác nhau

  

  Trường hợp	Cha mẹ có được hưởng tài sản?	Căn cứ pháp lý
  Có di chúc và cha mẹ được chỉ định trong di chúc	Có, hưởng theo đúng nội dung di chúc	Điều 624, 625 Bộ luật Dân sự 2015
  Có di chúc nhưng cha mẹ không được chỉ định	Có, hưởng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật	Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015
  Có di chúc nhưng cha mẹ bị truất quyền	Không được hưởng	Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015
  Không có di chúc	Có, hưởng theo hàng thừa kế thứ nhất	Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015
  Cha mẹ từ chối nhận di sản	Không được hưởng	Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015

  Quy trình thực hiện quyền thừa kế của cha mẹ khi người con qua đời

  Bước 1: Thu thập giấy tờ cần thiết

  Xem Thêm:Di Chúc Hợp Pháp: Toàn Bộ Điều Kiện, Hình Thức Và Cách Lập Để Di Sản Được Bảo Toàn Tuyệt Đối

  Để cha mẹ của người lập di chúc có được hưởng tài sản, cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ sau: – Giấy chứng tử của người lập di chúc

• Di chúc (bản gốc hoặc bản sao có công chứng)
• Giấy khai sinh của người lập di chúc (để chứng minh quan hệ cha mẹ – con)
• Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân của cha mẹ
• Sổ hộ khẩu hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản của người để lại di sản
  

  Bước 2: Thực hiện khai nhận di sản thừa kế

  Cha mẹ cần đến văn phòng công chứng nơi có di sản hoặc nơi cư trú của người để lại di sản để thực hiện thủ tục khai nhận di sản. Trong trường hợp có tranh chấp, cần khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

  Bước 3: Đăng ký quyền sở hữu tài sản

  Sau khi hoàn tất thủ tục khai nhận di sản, cha mẹ cần đến cơ quan đăng ký đất đai hoặc cơ quan có thẩm quyền để đăng ký quyền sở hữu đối với phần tài sản được hưởng.

  Những lợi ích và hạn chế khi cha mẹ hưởng thừa kế không phụ thuộc di chúc

  

  Lợi ích chính

  – Đảm bảo quyền lợi tối thiểu cho cha mẹ khi về già, không nơi nương tựa

• Thể hiện tính nhân văn của pháp luật Việt Nam trong việc bảo vệ người thân thích
• Ngăn chặn tình trạng người lập di chúc hành động thiếu cân nhắc, bỏ mặc cha mẹ già
• Tạo sự công bằng trong quan hệ thừa kế giữa các thành viên gia đình
  

  Hạn chế và bất cập

  Xem Thêm:Di Chúc Hợp Lệ: 7 Điều Kiện Sống Còn Để Bản Di Chúc Không Bị Vô Hiệu

  – Hạn chế quyền tự do định đoạt tài sản của người lập di chúc

• Có thể phát sinh tranh chấp giữa cha mẹ và vợ/chồng, con cái của người để lại di sản
• Thủ tục pháp lý phức tạp, kéo dài nếu có khiếu kiện
• Chi phí pháp lý có thể phát sinh lớn nếu phải thuê luật sư
  

  Những sai lầm thường gặp khi xác định quyền thừa kế của cha mẹ

  Sai lầm 1: Cho rằng di chúc có giá trị tuyệt đối

  Nhiều người lầm tưởng rằng nếu di chúc không ghi tên cha mẹ thì cha mẹ không có quyền hưởng bất kỳ tài sản nào. Thực tế, quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 đã bảo vệ quyền lợi của cha mẹ trong trường hợp này.

  Sai lầm 2: Không phân biệt cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi

  Theo quy định, cha nuôi, mẹ nuôi cũng được hưởng quyền thừa kế tương tự như cha mẹ đẻ nếu quan hệ nuôi dưỡng được pháp luật công nhận.

  Sai lầm 3: Bỏ qua thời hiệu khởi kiện

  Thời hiệu khởi kiện về thừa kế là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế. Nếu cha mẹ không khởi kiện trong thời hạn này sẽ mất quyền yêu cầu.

  Sai lầm 4: Không xem xét nghĩa vụ tài sản của người để lại di sản

  Cha mẹ chỉ được hưởng phần di sản sau khi đã thanh toán các khoản nợ, nghĩa vụ tài chính của người lập di chúc. Nhiều gia đình không nắm rõ điều này dẫn đến tranh chấp không đáng có.

  Những lưu ý quan trọng dành cho người lập di chúc và cha mẹ

  

  Đối với người lập di chúc

  – Cần cân nhắc kỹ lưỡng việc phân chia tài sản cho cha mẹ để tránh phát sinh tranh chấp sau khi qua đời

• Nên tham khảo ý kiến luật sư trước khi lập di chúc để đảm bảo di chúc hợp pháp và khả thi
• Có thể lập di chúc có điều kiện hoặc di chúc thay đổi, bổ sung để phù hợp với hoàn cảnh thực tế
• Công chứng hoặc chứng thực di chúc theo đúng quy định pháp luật
  

  Đối với cha mẹ của người lập di chúc

  – Nắm rõ quyền lợi hợp pháp của mình theo quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015

• Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ – con
• Thực hiện thủ tục khai nhận di sản trong thời hạn quy định
• Tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý khi cần thiết, đặc biệt trong các trường hợp phức tạp
  

  Câu hỏi thường gặp về quyền thừa kế của cha mẹ

  Cha mẹ có được hưởng tài sản nếu người con lập di chúc truất quyền thừa kế?

  Theo quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, cha mẹ vẫn được hưởng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật ngay cả khi bị truất quyền trong di chúc, trừ trường hợp cha mẹ thuộc diện bị truất quyền theo Điều 621 (có hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng đối với người lập di chúc).

  Cha mẹ già yếu, không có khả năng lao động có được ưu tiên hơn không?

  Cha mẹ già yếu, không có khả năng lao động vẫn thuộc đối tượng được bảo vệ theo Điều 644. Tuy nhiên, mức hưởng vẫn là 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, không có sự ưu tiên đặc biệt nào hơn so với các trường hợp khác.

  Cha mẹ ly hôn có ảnh hưởng đến quyền thừa kế không?

  Việc cha mẹ ly hôn không ảnh hưởng đến quyền thừa kế của họ đối với tài sản của con. Quan hệ huyết thống giữa cha mẹ và con cái không chấm dứt khi cha mẹ ly hôn.

  Con nuôi có nghĩa vụ để lại tài sản cho cha mẹ nuôi không?

  Theo quy định, cha nuôi, mẹ nuôi được hưởng quyền thừa kế tương tự như cha mẹ đẻ nếu quan hệ nuôi dưỡng được pháp luật công nhận. Con nuôi cũng có nghĩa vụ tương tự như con đẻ trong việc để lại tài sản cho cha mẹ nuôi.

  Thời hiệu khởi kiện đòi quyền thừa kế là bao lâu?

  Thời hiệu khởi kiện về thừa kế là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này, cha mẹ sẽ mất quyền khởi kiện.

  Cha mẹ có phải đóng thuế thu nhập cá nhân khi nhận thừa kế không?

  Theo quy định hiện hành, thu nhập từ thừa kế giữa cha mẹ và con cái thuộc đối tượng được miễn thuế thu nhập cá nhân. Tuy nhiên, cha mẹ vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác như lệ phí trước bạ khi đăng ký quyền sở hữu tài sản.

  Kết luận

  Câu hỏi “cha mẹ của người lập di chúc có được hưởng tài sản” đã được giải đáp rõ ràng thông qua các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015. Cha mẹ luôn được pháp luật bảo vệ với tư cách là người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, với mức hưởng tối thiểu là 2/3 suất thừa kế theo pháp luật. Điều này thể hiện tính nhân văn và sự công bằng của pháp luật Việt Nam trong việc bảo vệ quyền lợi của những người thân thích nhất. Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình, cha mẹ cần nắm rõ các quy định pháp luật, chuẩn bị đầy đủ giấy tờ và thực hiện các thủ tục cần thiết trong thời hạn quy định. Đồng thời, người lập di chúc cũng nên cân nhắc kỹ lưỡng việc phân chia tài sản để tránh những tranh chấp không đáng có sau khi qua đời, đồng thời vẫn đảm bảo quyền lợi chính đáng cho cha mẹ của mình.