Con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi? Quy định mới nhất theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2025

Việc xác định quyền thừa kế của con nuôi luôn là vấn đề pháp lý được nhiều gia đình quan tâm. Câu hỏi “con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi” không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn thể hiện sự công bằng trong mối quan hệ huyết thống và nuôi dưỡng. Theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và Bộ luật Dân sự 2015, con nuôi hoàn toàn có quyền thừa kế tài sản như con đẻ khi đáp ứng các điều kiện pháp lý nhất định. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định, điều kiện và thủ tục để con nuôi được hưởng di sản thừa kế từ cha mẹ nuôi một cách hợp pháp và đầy đủ nhất.

Khái niệm con nuôi và quan hệ pháp lý với cha mẹ nuôi

Con nuôi là người được nhận làm con nuôi theo quy định của pháp luật về nuôi con nuôi. Quan hệ nuôi con nuôi được xác lập khi có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, thông qua việc đăng ký nuôi con nuôi tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người được nhận làm con nuôi hoặc của người nhận con nuôi.

Khi quan hệ nuôi con nuôi được xác lập hợp pháp, con nuôi và cha mẹ nuôi có đầy đủ quyền và nghĩa vụ như cha mẹ đẻ và con đẻ. Điều này được quy định cụ thể tại Điều 78 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, trong đó nêu rõ: “Quan hệ giữa cha nuôi, mẹ nuôi và con nuôi được xác lập theo quy định của pháp luật về nuôi con nuôi”.

Điều quan trọng là quan hệ nuôi con nuôi phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Nếu chỉ nuôi dưỡng trên thực tế mà không có giấy tờ đăng ký, người được nuôi dưỡng không được coi là con nuôi hợp pháp và không đương nhiên có quyền thừa kế theo quan hệ nuôi con nuôi.

Quy định pháp luật về quyền thừa kế của con nuôi

Căn cứ pháp lý chính

Quyền thừa kế của con nuôi được quy định tại nhiều văn bản pháp luật khác nhau, bao gồm:

• Bộ luật Dân sự 2015 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2017)
• Luật Hôn nhân và Gia đình 2014
• Luật Nuôi con nuôi 2010
• Nghị định 19/2011/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Nuôi con nuôi

Theo Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015, con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế di sản theo quy định tại Điều 651 và Điều 652 của Bộ luật này. Điều này có nghĩa là con nuôi được xếp vào hàng thừa kế thứ nhất cùng với con đẻ, vợ hoặc chồng của người để lại di sản.

Con nuôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất

Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định những người thừa kế theo pháp luật được sắp xếp theo hàng thừa kế như sau:

Hàng thừa kế	Đối tượng thừa kế
Hàng thừa kế thứ nhất	Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết
Hàng thừa kế thứ hai	Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại
Hàng thừa kế thứ ba	Cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột

Như vậy, con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi là hoàn toàn có cơ sở pháp lý. Con nuôi được xếp cùng hàng thừa kế thứ nhất với con đẻ, nghĩa là khi cha mẹ nuôi qua đời không để lại di chúc, con nuôi sẽ được hưởng phần di sản bằng với con đẻ.

Điều kiện để con nuôi được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi


Xem Thêm:Di Chúc Hợp Pháp: Toàn Bộ Điều Kiện, Hình Thức Và Cách Lập Để Di Sản Được Bảo Toàn Tuyệt Đối

Không phải mọi trường hợp nuôi dưỡng đều được pháp luật công nhận là quan hệ nuôi con nuôi. Để con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi, cần đáp ứng các điều kiện sau:

Điều kiện về đăng ký nuôi con nuôi

Quan hệ nuôi con nuôi phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc đăng ký phải được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người được nhận làm con nuôi hoặc của người nhận con nuôi. Trong trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, việc đăng ký được thực hiện tại Bộ Tư pháp hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Giấy chứng nhận nuôi con nuôi là căn cứ pháp lý quan trọng nhất để xác lập quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi. Nếu không có giấy chứng nhận này, người được nuôi dưỡng không được coi là con nuôi hợp pháp.

Điều kiện về thời điểm xác lập quan hệ

Quan hệ nuôi con nuôi phải được xác lập trước thời điểm cha mẹ nuôi qua đời. Nếu việc đăng ký nuôi con nuôi được thực hiện sau khi người nhận nuôi đã chết thì quan hệ này không có giá trị pháp lý.

Trường hợp nuôi dưỡng trên thực tế

Xem Thêm:Di Chúc Hợp Lệ: 7 Điều Kiện Sống Còn Để Bản Di Chúc Không Bị Vô Hiệu

Trong một số trường hợp, người nuôi dưỡng và người được nuôi dưỡng không thực hiện thủ tục đăng ký nhưng có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha mẹ – con cái. Theo quy định tại Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015, con nuôi không hợp pháp vẫn có thể được hưởng di sản nếu chứng minh được có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con.

Tuy nhiên, việc chứng minh quan hệ này thường gặp nhiều khó khăn và phụ thuộc vào sự xem xét của Tòa án. Các bằng chứng có thể bao gồm: giấy tờ chứng minh việc nuôi dưỡng, xác nhận của chính quyền địa phương, lời khai của nhân chứng, hình ảnh, thư từ trao đổi…

Quyền thừa kế của con nuôi trong các trường hợp cụ thể

Thừa kế theo di chúc

Con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi nếu được cha mẹ nuôi chỉ định trong di chúc. Người lập di chúc có quyền để lại tài sản cho bất kỳ ai, bao gồm cả con nuôi. Tuy nhiên, con nuôi là người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc nếu thuộc trường hợp quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.

Điều 644 quy định những người sau đây luôn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:

• Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng
• Con thành niên mà không có khả năng lao động

Như vậy, nếu con nuôi chưa thành niên hoặc đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, con nuôi vẫn được hưởng phần di sản tối thiểu bằng hai phần ba suất thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi cha mẹ nuôi không nhắc đến trong di chúc.

Thừa kế theo pháp luật

Khi cha mẹ nuôi qua đời không để lại di chúc, di sản sẽ được chia theo pháp luật. Con nuôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất, cùng với vợ hoặc chồng và con đẻ của người để lại di sản. Phần di sản của mỗi người trong cùng hàng thừa kế là bằng nhau.

Ví dụ: Ông A có vợ là bà B, có một con đẻ là C và một con nuôi là D. Khi ông A qua đời không để lại di chúc, di sản của ông A sẽ được chia đều cho bà B, C và D, mỗi người một phần bằng nhau.

Thừa kế thế vị

Trong trường hợp con nuôi chết trước hoặc chết cùng thời điểm với cha mẹ nuôi, con đẻ của con nuôi (cháu của cha mẹ nuôi) sẽ được hưởng phần di sản mà con nuôi đáng lẽ được hưởng. Điều này được quy định tại Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015 về thừa kế thế vị.

Con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi thông qua thừa kế thế vị không? Câu trả lời là có. Nếu con nuôi chết trước cha mẹ nuôi, con ruột hoặc con nuôi của người con nuôi đó sẽ được hưởng phần di sản thừa kế thế vị.

Quyền và nghĩa vụ của con nuôi đối với cha mẹ nuôi



Bên cạnh quyền thừa kế, con nuôi cũng có các quyền và nghĩa vụ khác đối với cha mẹ nuôi theo quy định của pháp luật:

Quyền của con nuôi

• Được cha mẹ nuôi yêu thương, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục
• Được hưởng quyền thừa kế tài sản của cha mẹ nuôi
• Được mang họ của cha nuôi hoặc mẹ nuôi theo thỏa thuận
• Được xác định quan hệ cha mẹ – con với cha mẹ nuôi

Nghĩa vụ của con nuôi

• Có nghĩa vụ yêu quý, kính trọng, biết ơn cha mẹ nuôi
• Có nghĩa vụ chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ nuôi khi cha mẹ nuôi già yếu, ốm đau
• Nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ nuôi trong trường hợp cha mẹ nuôi không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình

So sánh quyền thừa kế giữa con nuôi và con đẻ

Tiêu chí	Con nuôi	Con đẻ
Hàng thừa kế	Hàng thừa kế thứ nhất	Hàng thừa kế thứ nhất
Điều kiện xác lập quan hệ	Phải đăng ký nuôi con nuôi	Quan hệ huyết thống tự nhiên
Quyền thừa kế theo di chúc	Có, nếu được chỉ định	Có, nếu được chỉ định
Quyền thừa kế không phụ thuộc di chúc	Có, nếu chưa thành niên hoặc không có khả năng lao động	Có, nếu chưa thành niên hoặc không có khả năng lao động
Thừa kế thế vị	Có, con của con nuôi được thừa kế thế vị	Có, con của con đẻ được thừa kế thế vị

Nhìn chung, con nuôi và con đẻ có quyền thừa kế tương đương nhau trong quan hệ với cha mẹ nuôi. Pháp luật Việt Nam không phân biệt đối xử giữa con nuôi và con đẻ trong việc hưởng di sản thừa kế.

Thủ tục nhận di sản thừa kế cho con nuôi



Để con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi, cần thực hiện các thủ tục sau:

Bước 1: Xác định di sản thừa kế

Di sản thừa kế bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác. Cần xác định rõ phạm vi di sản trước khi tiến hành phân chia.

Bước 2: Xác định người thừa kế

Xác định những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất, bao gồm vợ/chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người để lại di sản. Trong trường hợp có di chúc, cần kiểm tra tính hợp pháp của di chúc.

Bước 3: Khai nhận di sản thừa kế

Người thừa kế cần đến văn phòng công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã để khai nhận di sản thừa kế. Hồ sơ bao gồm:

• Giấy chứng tử của người để lại di sản
• Giấy chứng nhận nuôi con nuôi (đối với con nuôi)
• Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân
• Giấy tờ về tài sản thừa kế
• Các giấy tờ khác ..

  Những sai lầm thường gặp khi con nuôi nhận thừa kế

  Trong thực tế, nhiều con nuôi gặp khó khăn khi nhận thừa kế do những sai lầm sau:

  Không có giấy chứng nhận nuôi con nuôi

  Đây là sai lầm phổ biến nhất. Nhiều gia đình nuôi con nuôi trên thực tế nhưng không thực hiện thủ tục đăng ký. Khi cha mẹ nuôi qua đời, con nuôi không có căn cứ pháp lý để chứng minh quan hệ, dẫn đến việc không được hưởng thừa kế theo pháp luật.

  Cách khắc phục: Trong trường hợp này, con nuôi cần thu thập các bằng chứng về việc nuôi dưỡng trên thực tế và yêu cầu Tòa án xác nhận quan hệ cha mẹ – con. Tuy nhiên, thủ tục này phức tạp và mất nhiều thời gian.

  Không nắm rõ quy định về thời hiệu khởi kiện

  Thời hiệu khởi kiện để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế. Nếu hết thời hiệu, người thừa kế không còn quyền yêu cầu chia di sản.

  Chủ quan cho rằng mình đương nhiên được hưởng thừa kế

  Nhiều con nuôi cho rằng mình đương nhiên được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi mà không cần thực hiện bất kỳ thủ tục nào. Thực tế, người thừa kế cần chủ động thực hiện các thủ tục khai nhận di sản để được công nhận quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản thừa kế.

  Các trường hợp con nuôi không được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi

  

  Bên cạnh những trường hợp được hưởng thừa kế, pháp luật cũng quy định các trường hợp con nuôi không được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi:

  Quan hệ nuôi con nuôi không hợp pháp

  Nếu việc nuôi con nuôi không được đăng ký theo quy định, quan hệ nuôi con nuôi không được pháp luật công nhận. Trong trường hợp này, con nuôi không đương nhiên có quyền thừa kế theo quan hệ cha mẹ – con.

  Người bị tước quyền thừa kế

  Theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây không được quyền hưởng di sản:

  • Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản
  • Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản
  • Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế khác có quyền hưởng
  • Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc hoặc giả mạo di chúc

Người từ chối nhận di sản

Con nuôi có quyền từ chối nhận di sản thừa kế. Việc từ chối phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác hoặc cơ quan có thẩm quyền trước thời điểm phân chia di sản.

Một số lưu ý quan trọng về quyền thừa kế của con nuôi

Khi xem xét vấn đề con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi, cần lưu ý các điểm sau:

Thứ nhất, quan hệ nuôi con nuôi phải được xác lập hợp pháp. Việc đăng ký nuôi con nuôi là điều kiện tiên quyết để con nuôi có quyền thừa kế theo pháp luật. Các gia đình có ý định nhận con nuôi nên thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền.

Thứ hai, con nuôi có quyền thừa kế cả theo di chúc và theo pháp luật. Trong trường hợp cha mẹ nuôi lập di chúc, con nuôi vẫn được hưởng phần di sản tối thiểu nếu thuộc đối tượng được bảo vệ theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.

Thứ ba, con nuôi không làm chấm dứt quan hệ với cha mẹ đẻ. Theo quy định tại Điều 79 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, việc nuôi con nuôi không làm chấm dứt quyền, nghĩa vụ của cha mẹ đẻ đối với con đã cho làm con nuôi. Tuy nhiên, về mặt thừa kế, con nuôi vẫn có quyền thừa kế di sản của cả cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi.

Thứ tư, trong trường hợp con nuôi có hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng đối với cha mẹ nuôi, quyền thừa kế có thể bị tước bỏ theo quyết định của Tòa án.

Câu hỏi thường gặp về quyền thừa kế của con nuôi

Con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi khi không có di chúc không?

Có. Khi cha mẹ nuôi qua đời không để lại di chúc, con nuôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần di sản bằng với con đẻ, vợ hoặc chồng của người để lại di sản. Điều kiện là quan hệ nuôi con nuôi phải được đăng ký hợp pháp.

Con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ đẻ không?

Có. Việc nhận nuôi con nuôi không làm chấm dứt quan hệ huyết thống giữa con nuôi và cha mẹ đẻ. Con nuôi vẫn có quyền thừa kế di sản của cha mẹ đẻ theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc bị tước quyền thừa kế.

Con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi nếu cha mẹ nuôi có con đẻ không?

Có. Con nuôi và con đẻ đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần di sản bằng nhau khi thừa kế theo pháp luật. Không có sự phân biệt giữa con nuôi và con đẻ trong việc hưởng di sản thừa kế.

Thủ tục đăng ký nuôi con nuôi như thế nào?

Việc đăng ký nuôi con nuôi được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người được nhận làm con nuôi hoặc của người nhận con nuôi. Hồ sơ bao gồm: đơn xin nhận con nuôi, giấy tờ chứng minh nhân thân, giấy khám sức khỏe, giấy tờ chứng minh điều kiện kinh tế, phiếu lý lịch tư pháp…

Con nuôi có phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ nuôi không?

Có. Con nuôi có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ nuôi khi cha mẹ nuôi không có khả năng lao động, không có tài sản để tự nuôi mình. Đây là nghĩa vụ bắt buộc theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.

Nếu con nuôi chết trước cha mẹ nuôi thì con của con nuôi có được hưởng thừa kế không?

Có. Con của con nuôi (cháu của cha mẹ nuôi) sẽ được hưởng phần di sản thừa kế thế vị mà con nuôi đáng lẽ được hưởng nếu còn sống. Quy định này được áp dụng tương tự như trường hợp con đẻ chết trước cha mẹ.

Kết luận

Con nuôi có được hưởng tài sản của cha mẹ nuôi là quyền hợp pháp được pháp luật Việt Nam bảo vệ. Con nuôi được xếp vào hàng thừa kế thứ nhất cùng với con đẻ, vợ hoặc chồng của người để lại di sản. Điều kiện tiên quyết là quan hệ nuôi con nuôi phải được đăng ký hợp pháp tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Để đảm bảo quyền lợi thừa kế, các gia đình nhận con nuôi nên thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký nuôi con nuôi theo quy định. Trong trường hợp đã nuôi dưỡng trên thực tế nhưng chưa đăng ký, cần nhanh chóng hoàn tất thủ tục hoặc thu thập các bằng chứng chứng minh quan hệ nuôi dưỡng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi cần thiết.

Nếu gặp vướng mắc trong quá trình giải quyết quyền thừa kế, con nuôi nên tìm đến sự hỗ trợ của luật sư hoặc các cơ quan pháp lý có thẩm quyền để được tư vấn và hướng dẫn cụ thể theo từng trường hợp.