Con riêng có được hưởng đất theo di chúc không? Quy định mới nhất 2025
Việc phân chia tài sản thừa kế luôn là vấn đề nhạy cảm và phức tạp trong các gia đình, đặc biệt khi có sự xuất hiện của con riêng. Câu hỏi “con riêng có được hưởng đất theo di chúc không” là thắc mắc mà rất nhiều người đang tìm kiếm lời giải đáp. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Đất đai 2024, con riêng hoàn toàn có quyền hưởng di sản là đất đai nếu đáp ứng các điều kiện nhất định. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật, điều kiện để con riêng được hưởng đất theo di chúc, cũng như những lưu ý quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
Khái niệm con riêng và quyền thừa kế theo pháp luật
Con riêng là người con được sinh ra từ cuộc hôn nhân trước của vợ hoặc chồng, trước khi bước vào cuộc hôn nhân hiện tại. Trong mối quan hệ gia đình có sự kết hợp giữa hai người từng có gia đình riêng, con riêng của người này không có quan hệ huyết thống với người kia nhưng vẫn được pháp luật công nhận là thành viên trong gia đình.
Theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Như vậy, con riêng không được liệt kê trực tiếp trong hàng thừa kế thứ nhất nếu không có quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp với người để lại di sản.
Câu trả lời ngắn gọn là CÓ. Con riêng hoàn toàn có quyền được hưởng đất theo di chúc nếu người lập di chúc đã chỉ định họ là người thừa kế trong di chúc hợp pháp. Điều này được quy định rõ tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015 về quyền định đoạt tài sản của người lập di chúc.
Nguyên tắc cơ bản của pháp luật thừa kế là tôn trọng quyền tự do định đoạt tài sản của người chết. Người lập di chúc có quyền để lại di sản cho bất kỳ ai, bao gồm cả con riêng, người không có quan hệ huyết thống, thậm chí là tổ chức, cá nhân ngoài gia đình.
Điều kiện để con riêng được hưởng đất theo di chúc
Để con riêng được hưởng đất theo di chúc, cần đáp ứng các điều kiện sau:
Di chúc hợp pháp: Di chúc phải được lập theo đúng quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm điều kiện về năng lực hành vi dân sự, tự nguyện, nội dung không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.
Hình thức di chúc: Di chúc phải được lập bằng văn bản hoặc di chúc miệng (trong trường hợp đặc biệt) và đáp ứng các yêu cầu về hình thức theo quy định.
Đất đai hợp pháp: Người lập di chúc phải có quyền sử dụng đất hợp pháp, có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận.
Đất không bị tranh chấp: Đất được để lại thừa kế không nằm trong diện tranh chấp, khiếu nại hoặc bị kê biên thi hành án.
Quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Mặc dù con riêng có thể được hưởng đất theo di chúc, nhưng pháp luật Việt Nam có quy định đặc biệt về những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi không được người lập di chúc chỉ định:
Điều quan trọng cần lưu ý là con riêng không thuộc danh sách những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc nếu không có quan hệ huyết thống hoặc nuôi dưỡng hợp pháp với người để lại di sản. Điều này có nghĩa là nếu người lập di chúc không chỉ định con riêng trong di chúc, con riêng sẽ không có quyền yêu cầu hưởng phần di sản bắt buộc như con đẻ.
Trường hợp con riêng được hưởng thừa kế theo pháp luật
Ngoài việc được hưởng đất theo di chúc, con riêng còn có thể được hưởng thừa kế theo pháp luật trong các trường hợp sau:
Con riêng có quan hệ nuôi dưỡng với cha dượng hoặc mẹ kế
Theo quy định tại Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015, con riêng và cha dượng, mẹ kế có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế di sản theo quy định tại Điều 652 và Điều 653 của Bộ luật này.
Như vậy, nếu con riêng sống chung, được cha dượng hoặc mẹ kế nuôi dưỡng, chăm sóc như con đẻ, thì con riêng sẽ được xem là người thừa kế theo pháp luật của cha dượng hoặc mẹ kế. Trong trường hợp này, con riêng được hưởng thừa kế theo hàng thừa kế thứ nhất mà không cần phụ thuộc vào di chúc.
Nếu cha dượng hoặc mẹ kế đã thực hiện thủ tục nhận con riêng làm con nuôi theo quy định của Luật Nuôi con nuôi 2010, thì con riêng sẽ trở thành con nuôi hợp pháp. Khi đó, con riêng (con nuôi) có đầy đủ quyền thừa kế như con đẻ theo quy định tại Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015.
Thủ tục để con riêng nhận đất theo di chúc
Khi con riêng được chỉ định trong di chúc để hưởng đất, quy trình thực hiện thủ tục nhận thừa kế bao gồm các bước sau:
Khai nhận di sản thừa kế: Con riêng cần đến văn phòng công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất để thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế.
Chuẩn bị hồ sơ: Hồ sơ bao gồm di chúc hợp pháp, giấy chứng tử của người để lại di sản, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy tờ tùy thân của người thừa kế, và các giấy tờ liên quan khác.
Công chứng văn bản khai nhận di sản: Văn bản khai nhận di sản phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định.
Đăng ký biến động đất đai: Sau khi có văn bản khai nhận di sản, con riêng cần đến Văn phòng đăng ký đất đai để thực hiện thủ tục đăng ký biến động, sang tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Nộp thuế, phí: Người nhận thừa kế phải thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ.
Hồ sơ cần chuẩn bị khi con riêng nhận đất theo di chúc
STT
Loại giấy tờ
Ghi chú
1
Di chúc hợp pháp
Bản gốc hoặc bản sao có công chứng
2
Giấy chứng tử của người để lại di sản
Bản sao có chứng thực
3
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Bản gốc
4
CMND/CCCD của người thừa kế
Bản sao có chứng thực
5
Sổ hộ khẩu
Bản sao có chứng thực
6
Giấy tờ chứng minh quan hệ
Nếu có yêu cầu
7
Tờ khai lệ phí trước bạ
Theo mẫu quy định
Nghĩa vụ tài chính khi con riêng nhận đất theo di chúc
Khi con riêng được hưởng đất theo di chúc, người nhận thừa kế phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính sau:
Thuế thu nhập cá nhân
Theo quy định tại Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 (sửa đổi, bổ sung 2012), thu nhập từ nhận thừa kế là bất động sản giữa vợ với chồng, cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, cha vợ với con rể, ông bà nội với cháu nội, ông bà ngoại với cháu ngoại, anh chị em ruột với nhau được miễn thuế.
Tuy nhiên, con riêng không thuộc đối tượng được miễn thuế trong trường hợp không có quan hệ huyết thống hoặc nuôi dưỡng hợp pháp với người để lại di sản. Khi đó, con riêng phải nộp thuế thu nhập cá nhân với mức thuế suất 10% trên giá trị phần đất vượt quá 10 triệu đồng.
Lệ phí trước bạ
Lệ phí trước bạ khi nhận thừa kế đất đai được tính theo quy định tại Nghị định 10/2022/NĐ-CP. Mức thu lệ phí trước bạ đối với đất là 0,5% giá trị đất. Tuy nhiên, các trường hợp nhận thừa kế giữa cha mẹ với con đẻ, cha nuôi với con nuôi được miễn lệ phí trước bạ. Con riêng không thuộc diện miễn lệ phí trước bạ nếu không có quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp.
Những trường hợp con riêng không được hưởng đất theo di chúc
Mặc dù con riêng có thể được hưởng đất theo di chúc, nhưng có những trường hợp con riêng không được hưởng thừa kế, bao gồm:
Di chúc không hợp pháp: Di chúc được lập không đúng quy định, người lập di chúc không đủ năng lực hành vi dân sự, hoặc di chúc bị ép buộc, lừa dối.
Con riêng bị tước quyền thừa kế: Theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng người để lại di sản sẽ không được quyền hưởng di sản.
Con riêng từ chối nhận di sản: Con riêng có quyền từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
Đất không đủ điều kiện chuyển nhượng: Đất đang trong diện quy hoạch, đất không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hoặc đất đang bị tranh chấp.
Quyền lợi của con riêng khi cha mẹ kế qua đời không để lại di chúc
Trong trường hợp cha dượng hoặc mẹ kế qua đời mà không để lại di chúc, con riêng có được hưởng đất hay không phụ thuộc vào việc có tồn tại quan hệ nuôi dưỡng giữa hai bên hay không.
Nếu con riêng và cha dượng (hoặc mẹ kế) có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con, thì con riêng sẽ được hưởng thừa kế theo pháp luật ở hàng thừa kế thứ nhất. Ngược lại, nếu không có quan hệ nuôi dưỡng, con riêng sẽ không được hưởng thừa kế theo pháp luật của cha dượng hoặc mẹ kế.
Những sai lầm thường gặp khi con riêng nhận đất theo di chúc
Trong quá trình thực hiện thủ tục nhận đất theo di chúc, con riêng thường gặp phải những sai lầm sau:
Không kiểm tra tính hợp pháp của di chúc
Nhiều trường hợp con riêng vội vàng thực hiện thủ tục nhận thừa kế mà không kiểm tra kỹ tính hợp pháp của di chúc. Di chúc có thể bị vô hiệu do vi phạm hình thức, người lập di chúc không đủ năng lực hành vi dân sự, hoặc di chúc được lập dưới sự ép buộc của người khác.
Không xác định rõ phần di sản được hưởng
Trong trường hợp di chúc không xác định rõ phần diện tích đất mà con riêng được hưởng, việc phân chia có thể gặp khó khăn. Di chúc nên ghi rõ diện tích, vị trí, tứ cận của thửa đất để tránh tranh chấp.
Bỏ qua quyền lợi của những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Nếu người lập di chúc để lại toàn bộ đất cho con riêng mà không xem xét đến quyền lợi của vợ/chồng, cha/mẹ, con chưa thành niên, thì những người này có quyền yêu cầu hưởng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật. Điều này có thể dẫn đến việc con riêng không nhận được toàn bộ phần đất như di chúc đã định.
Không thực hiện đúng quy trình pháp lý
Việc bỏ qua các bước công chứng, chứng thực hoặc không đăng ký biến động đất đai có thể dẫn đến việc con riêng không thể sang tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, gây khó khăn trong việc quản lý và sử dụng đất sau này.
Lưu ý quan trọng khi con riêng nhận đất theo di chúc
Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, con riêng cần lưu ý những điểm sau:
Kiểm tra kỹ di chúc: Đảm bảo di chúc hợp pháp, rõ ràng về nội dung và đối tượng được hưởng thừa kế.
Tham khảo ý kiến luật sư: Trong trường hợp di chúc phức tạp hoặc có tranh chấp, nên nhờ luật sư tư vấn để bảo vệ quyền lợi tốt nhất.
Thực hiện đúng thời hiệu khởi kiện: Thời hiệu yêu cầu chia di sản thừa kế là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế.
Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ: Thu thập đầy đủ giấy tờ cần thiết trước khi thực hiện thủ tục tại cơ quan có thẩm quyền.
Xác định rõ nghĩa vụ tài chính: Tìm hiểu kỹ về thuế và lệ phí phải nộp để tránh phát sinh chi phí ngoài dự kiến.
Câu hỏi thường gặp về việc con riêng hưởng đất theo di chúc
Con riêng có được hưởng đất theo di chúc khi không có quan hệ huyết thống?
Có. Con riêng không cần có quan hệ huyết thống với người lập di chúc vẫn được hưởng đất nếu được chỉ định trong di chúc hợp pháp. Pháp luật tôn trọng quyền tự do định đoạt tài sản của người lập di chúc, cho phép họ để lại di sản cho bất kỳ ai, kể cả người không có quan hệ huyết thống.
Con riêng có thuộc diện được miễn thuế thu nhập cá nhân khi nhận thừa kế đất không?
Không. Con riêng không thuộc đối tượng được miễn thuế thu nhập cá nhân khi nhận thừa kế đất, trừ khi con riêng đã được nhận làm con nuôi hợp pháp hoặc có quan hệ nuôi dưỡng được pháp luật công nhận. Trong trường hợp thông thường, con riêng phải nộp thuế thu nhập cá nhân với thuế suất 10% trên phần giá trị vượt quá 10 triệu đồng.
Nếu di chúc không hợp pháp, con riêng có được hưởng đất không?
Nếu di chúc không hợp pháp, di chúc sẽ bị vô hiệu và việc chia thừa kế sẽ được thực hiện theo pháp luật. Trong trường hợp này, con riêng chỉ được hưởng đất nếu có quan hệ nuôi dưỡng với người để lại di sản hoặc được nhận làm con nuôi hợp pháp.
Con riêng có quyền từ chối nhận đất theo di chúc không?
Có. Con riêng có quyền từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015. Việc từ chối phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác hoặc cơ quan có thẩm quyền trước khi phân chia di sản.
Thời hiệu yêu cầu chia di sản thừa kế là bao lâu?
Theo quy định tại Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó.
Con riêng có được hưởng đất theo di chúc nếu đất chưa có sổ đỏ?
Con riêng vẫn có thể được hưởng đất theo di chúc nếu đất đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, việc sang tên sẽ gặp khó khăn hơn và cần thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận trước hoặc đồng thời với thủ tục nhận thừa kế.
Kết luận
Con riêng hoàn toàn có thể được hưởng đất theo di chúc nếu di chúc hợp pháp và người lập di chúc đã chỉ định họ là người thừa kế. Tuy nhiên, con riêng cần lưu ý rằng họ không thuộc nhóm người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, đồng thời phải thực hiện nghĩa vụ tài chính khi nhận thừa kế.
Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp, con riêng nên tìm hiểu kỹ các quy định pháp luật, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và tham khảo ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia pháp lý khi cần thiết. Việc thực hiện đúng quy trình pháp lý sẽ giúp con riêng nhận được phần đất theo di chúc một cách thuận lợi và tránh được những tranh chấp không đáng có trong gia đình.
Xin chào, tôi là Nguyễn Viết Phú, công chứng viên với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công chứng và chứng thực. Tôi xây dựng website này nhằm chia sẻ kiến thức pháp lý, kinh nghiệm thực tiễn và hướng dẫn các thủ tục công chứng một cách dễ hiểu, chính xác và cập nhật, giúp người đọc tiếp cận thông tin nhanh chóng, đáng tin cậy.
