Mẫu di chúc không có người làm chứng hợp pháp, đúng luật mới nhất
31 Th7
Việc lập di chúc là quyền của mỗi cá nhân nhằm định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời. Trong nhiều trường hợp, người lập di chúc mong muốn giữ bí mật về nội dung tài sản, hoặc không thể tìm được người làm chứng đủ điều kiện theo quy định. Khi đó, mẫu di chúc không có người làm chứng được xem là giải pháp pháp lý phù hợp, tuy nhiên cần tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện do Bộ luật Dân sự 2015 đặt ra. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết quy định pháp luật, hướng dẫn soạn thảo và cung cấp mẫu chuẩn để bạn đọc áp dụng an toàn, đúng luật.
Di chúc không có người làm chứng là hình thức di chúc bằng văn bản do chính người lập di chúc tự tay viết và tự ký tên, không có sự chứng kiến, xác nhận của bất kỳ người nào khác. Đây là một trong bốn hình thức di chúc bằng văn bản được pháp luật Việt Nam công nhận, bên cạnh di chúc có người làm chứng, di chúc có công chứng và di chúc có chứng thực.
Bản chất pháp lý của di chúc không có người làm chứng
Căn cứ Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc bằng văn bản không có người làm chứng phải đáp ứng điều kiện tiên quyết: người lập di chúc phải tự mình viết và ký tên vào bản di chúc. Nếu di chúc có tẩy xóa, sửa chữa thì người lập di chúc phải ký tên ngay bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa đó.
Điều này có nghĩa, di chúc chỉ được coi là hợp pháp khi thể hiện đúng ý chí cá nhân, không chịu bất kỳ sự can thiệp, áp lực nào từ người khác. Pháp luật yêu cầu cao về mặt hình thức nhằm bảo đảm tính xác thực, tránh tranh chấp sau khi người lập di chúc qua đời.
Điều kiện hợp pháp của di chúc không có người làm chứng
Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc không có người làm chứng được xem là hợp pháp nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.
Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
Hình thức di chúc không trái quy định của pháp luật.
Người lập di chúc từ đủ 18 tuổi trở lên hoặc từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
Riêng đối với di chúc không có người làm chứng, người lập di chúc bắt buộc phải tự viết toàn bộ nội dung. Trường hợp người lập di chúc không tự viết được (mù chữ, không biết chữ, bị tật ở tay…) thì phải nhờ người khác viết hộ, nhưng lúc này di chúc phải có người làm chứng hoặc phải được công chứng, chứng thực. Việc đánh máy nội dung di chúc rồi chỉ ký tên cũng không được xem là di chúc không có người làm chứng hợp lệ.
Khi nào nên sử dụng di chúc không có người làm chứng?
Di chúc không có người làm chứng phù hợp với những người có khả năng tự viết, muốn giữ bí mật tuyệt đối về nội dung di chúc, không muốn người thân hoặc bất kỳ ai biết trước việc phân chia tài sản. Hình thức này còn tiết kiệm chi phí, thời gian vì không cần đến công chứng viên hoặc tổ chức hành nghề công chứng.
Tuy nhiên, di chúc không có người làm chứng cũng tiềm ẩn rủi ro lớn nếu người lập di chúc không trình bày rõ ràng, hoặc nếu sau này có người thừa kế không đồng thuận và cho rằng di chúc giả mạo. Lúc này, tòa án sẽ chỉ định giám định chữ viết, chữ ký. Nếu không có mẫu chữ ký đối chiếu hoặc chữ viết không ổn định, việc xác định tính hợp pháp gặp nhiều khó khăn.
Mẫu di chúc không có người làm chứng chuẩn pháp lý
Mẫu di chúc không có người làm chứng phải được trình bày thành văn bản rõ ràng, đầy đủ các nội dung chính theo quy định tại Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015.
Mẫu số 1 – Di chúc viết tay không có người làm chứng
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
Họ và tên: Nguyễn Văn A Ngày tháng năm sinh:… CMND/CCCD số:… do… cấp ngày… Địa chỉ thường trú:…
Sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, tôi tự nguyện lập di chúc với nội dung như sau:
1. Tài sản của tôi gồm:
Quyền sử dụng đất tại thửa đất số…, tờ bản đồ số…, địa chỉ…
Căn nhà tại địa chỉ…
Số tiền gửi tiết kiệm tại Ngân hàng… số tài khoản…
Xe ô tô biển kiểm soát…
2. Người thừa kế theo di chúc:
Bà Trần Thị B, sinh năm…, địa chỉ… – nhận ½ quyền sử dụng đất nêu trên.
Ông Nguyễn Văn C, sinh năm…, địa chỉ… – nhận toàn bộ căn nhà nêu trên.
Bà Nguyễn Thị D, sinh năm…, địa chỉ… – nhận toàn bộ số tiền gửi tiết kiệm.
Cháu Nguyễn Văn E, sinh năm…, địa chỉ… – nhận chiếc xe ô tô nêu trên.
3. Nghĩa vụ thanh toán: Các khoản nợ của tôi (nếu có) sẽ được thanh toán từ tài sản của tôi trước khi chia thừa kế.
4. Người phụng dưỡng: (Nếu có người phụng dưỡng, ghi rõ họ tên và phần tài sản dành cho họ).
Di chúc này được tôi tự viết và tự ký tên, không có người làm chứng. Tôi xin chịu trách nhiệm trước pháp luật về toàn bộ nội dung đã ghi.
Người lập di chúc
(Ký, ghi rõ họ tên)
Nguyễn Văn A
Mẫu số 2 – Di chúc không có người làm chứng có tẩy xóa
Trường hợp di chúc có tẩy xóa, sửa chữa, người viết di chúc phải ký tên bên cạnh mỗi chỗ tẩy xóa. Mẫu dưới đây minh họa cách trình bày phần sửa chữa:
… Phần tài sản để lại cho bà Trần Thị B là ½ (một phần hai) diện tích đất tại thửa đất số 125, tờ bản đồ số 15, xã Y, huyện Z, tỉnh H. (đã sửa từ “toàn bộ diện tích đất” thành “½ diện tích đất”) – Ký tên bên cạnh: Nguyễn Văn A
Việc ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa là bắt buộc. Nếu không, di chúc có thể bị tòa án tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc vô hiệu một phần do không xác định được nội dung đích thực trước khi sửa.
Hướng dẫn soạn di chúc không có người làm chứng chi tiết
Để di chúc không có người làm chứng được pháp luật công nhận, người lập di chúc cần thực hiện các bước sau:
Bước 1: Chuẩn bị thông tin và tài sản
Liệt kê toàn bộ tài sản của mình: bất động sản, động sản, tiền gửi ngân hàng, cổ phần, cổ phiếu, quyền tài sản…
Xác định rõ người thừa kế theo di chúc và phần di sản tương ứng.
Kiểm tra giấy tờ pháp lý của tài sản: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm, hợp đồng…
Bước 2: Viết nội dung di chúc
Di chúc phải ghi rõ các nội dung chủ yếu theo Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015:
Ngày, tháng, năm lập di chúc.
Họ, tên, ngày tháng năm sinh, số CMND/CCCD, địa chỉ của người lập di chúc.
Họ, tên, ngày tháng năm sinh, số CMND/CCCD, địa chỉ của người thừa kế.
Di sản để lại và nơi có di sản.
Phần di sản dành cho từng người thừa kế (có thể ghi tỷ lệ hoặc hiện vật cụ thể).
Nghĩa vụ và điều kiện kèm theo (nếu có), ví dụ: người thừa kế phải nuôi dưỡng em nhỏ, phải trả nợ giúp người lập di chúc…
Bước 3: Ký và lưu giữ di chúc
Người lập di chúc ký dưới từng trang, đặc biệt ký trang cuối cùng. Nên tự viết họ tên đầy đủ thay vì chỉ ký kiểu viết tắt, để thuận tiện cho việc giám định sau này. Di chúc nên được lưu giữ ở nhiều nơi an toàn hoặc gửi cho người thân tín giữ hộ. Tuy nhiên, nếu giao cho người liên quan đến quyền lợi thừa kế, có thể phát sinh rủi ro bị tiêu hủy, làm sai lệch nội dung.
Lưu ý về tài sản và người thừa kế
Người lập di chúc cần lưu ý quy định về di sản dùng vào việc thờ cúng và quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Cụ thể, tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây luôn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc cho hưởng ít hơn hai phần ba suất đó:
Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng của người lập di chúc.
Con thành niên mà không có khả năng lao động.
Như vậy, dù di chúc không có người làm chứng có nội dung như thế nào, pháp luật vẫn bảo vệ nhóm người thừa kế bắt buộc nêu trên.
Lợi ích và hạn chế của di chúc không có người làm chứng
Lợi ích
Hạn chế
Giữ bí mật tuyệt đối về nội dung di chúc, tránh mâu thuẫn gia đình ngay khi còn sống.
Dễ bị thất lạc, hư hỏng hoặc bị tiêu hủy bởi người khác.
Không mất chi phí công chứng, chứng thực.
Rủi ro bị tòa án tuyên vô hiệu nếu không đáp ứng đúng quy định.
Thủ tục nhanh chóng, có thể thực hiện bất cứ lúc nào.
Khó khăn khi giám định chữ viết, chữ ký nếu không có mẫu so sánh.
Phù hợp với người lớn tuổi, người bệnh nặng muốn tự quyết định việc phân chia tài sản.
Không áp dụng cho người không biết chữ, người không tự viết được.
So sánh di chúc không có người làm chứng với các hình thức di chúc khác
Tiêu chí
Di chúc không có người làm chứng
Di chúc có người làm chứng
Di chúc có công chứng
Hình thức
Tự viết tay và ký tên
Có người làm chứng ký xác nhận
Công chứng viên chứng nhận
Chi phí
Không
Không hoặc có theo thỏa thuận với người làm chứng
Theo phí công chứng quy định
Tính bí mật
Cao
Thấp vì người làm chứng biết nội dung
Công chứng viên biết nội dung
Giá trị pháp lý
Hợp pháp nếu đáp ứng điều kiện
Hợp pháp nếu đáp ứng điều kiện
Giá trị chứng cứ cao, ít tranh chấp
Đối tượng
Người tự viết được
Người không tự viết được
Mọi người, khuyến khích sử dụng
Sai lầm thường gặp khi viết di chúc không có người làm chứng và cách tránh
Thực tiễn xét xử cho thấy nhiều di chúc không có người làm chứng bị tòa án tuyên vô hiệu do những sai sót cơ bản sau đây.
Nhờ người khác viết hộ hoặc đánh máy
Nhiều người lớn tuổi nhờ con cháu viết hộ nội dung di chúc, sau đó chỉ ký tên. Di chúc này không phải là di chúc không có người làm chứng hợp pháp vì không do chính người lập di chúc tự viết. Để hợp pháp, cần có người làm chứng ký xác nhận hoặc công chứng, chứng thực.
Không ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa
Di chúc viết tay gần như chắc chắn có sửa chữa, viết thêm. Nếu quên ký bên cạnh chỗ sửa, phần sửa đổi đó không có giá trị, thậm chí di chúc có thể bị vô hiệu toàn bộ nếu không xác định được nội dung gốc.
Thiếu thông tin nhân thân của người thừa kế
Ghi tên người thừa kế không rõ ràng, không ghi năm sinh, địa chỉ, số CMND dẫn đến không xác định được chính xác người được hưởng di sản. Trường hợp tên trùng nhau, việc chia thừa kế càng phức tạp.
Ghi thiếu di sản hoặc mô tả không rõ ràng
Khi mô tả tài sản, cần ghi đầy đủ thông tin: số thửa đất, tờ bản đồ, số tầng, diện tích, địa chỉ nhà, số hiệu tài khoản ngân hàng… Mô tả chung chung như “để lại căn nhà” dễ dẫn đến tranh chấp nếu người lập di chúc có nhiều bất động sản.
Không xử lý các mâu thuẫn giữa nhiều bản di chúc
Nếu người lập di chúc viết nhiều bản di chúc khác nhau, bản di chúc sau cùng hợp pháp sẽ được công nhận. Tuy nhiên, nếu không ghi ngày tháng đầy đủ, không xác định được bản nào lập sau, tòa án sẽ gặp khó khăn khi xem xét. Người viết di chúc cần hủy bỏ hoặc ghi rõ việc thay thế các bản di chúc trước đó.
Câu hỏi thường gặp
Di chúc viết tay không có người làm chứng có hợp pháp không?
Di chúc viết tay không có người làm chứng được xem là hợp pháp nếu do chính người lập di chúc tự viết, tự ký tên và đáp ứng các điều kiện theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Di chúc phải thể hiện ý chí tự nguyện, người lập di chúc minh mẫn, nội dung không vi phạm pháp luật và đạo đức xã hội.
Di chúc đánh máy không có người làm chứng có hiệu lực không?
Di chúc đánh máy rồi ký tên mà không có người làm chứng, không công chứng, không chứng thực không được công nhận là di chúc không có người làm chứng hợp pháp. Quy định tại Điều 629 yêu cầu người lập di chúc phải tự viết. Tuy nhiên, tòa án vẫn có thể xem xét đây là di chúc hợp pháp theo một số quy định khác hoặc dựa vào các tình tiết liên quan để giải quyết theo pháp luật thừa kế.
Di chúc không có người làm chứng có cần công chứng không?
Pháp luật không bắt buộc công chứng hoặc chứng thực đối với di chúc không có người làm chứng. Tuy nhiên, nếu không công chứng, tính xác thực của di chúc có thể bị thách thức bởi những người thừa kế khác. Trong trường hợp này, tòa án sẽ trưng cầu giám định chữ viết, chữ ký của người lập di chúc.
Di chúc viết tay bị thất lạc hoặc bị tiêu hủy thì phải làm sao?
Khi di chúc không còn tồn tại, pháp luật không có căn cứ để thực hiện theo nội dung đã thể hiện. Di sản sẽ được chia theo pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Để phòng tránh rủi ro, người lập di chúc nên lập nhiều bản sao và gửi cho người thân tín, hoặc nên công chứng di chúc để bản lưu tại phòng công chứng.
Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi tự viết di chúc không có người làm chứng có được không?
Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể lập di chúc cho riêng mình, nhưng phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc. Nếu không có sự đồng ý, di chúc sẽ không hợp pháp. Đối với người chưa đủ 15 tuổi, không được phép lập di chúc.
Xin chào, tôi là Nguyễn Viết Phú, công chứng viên với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công chứng và chứng thực. Tôi xây dựng website này nhằm chia sẻ kiến thức pháp lý, kinh nghiệm thực tiễn và hướng dẫn các thủ tục công chứng một cách dễ hiểu, chính xác và cập nhật, giúp người đọc tiếp cận thông tin nhanh chóng, đáng tin cậy.
